Ngày hội Tóc xanh vạt áo là dịp để người trẻ thể hiện tình yêu với di sản văn hóa Việt - Ảnh: THANH HIỆP
Trong dòng chảy phát triển của đất nước, có những thời điểm mà một chủ trương lớn của Đảng muốn đi vào cuộc sống thì không thể chỉ dừng lại ở tầm định hướng, mà cần được tiếp sức bằng những thiết kế thể chế đủ mạnh, đủ rõ, đủ khả thi. Với lĩnh vực văn hóa hôm nay, chúng ta đang đứng đúng ở thời điểm như thế.
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra một tầm nhìn rất mới: văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, không chỉ là hồn cốt dân tộc, mà còn phải trở thành nguồn lực nội sinh, động lực, hệ điều tiết cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Nhưng để tư tưởng đó thực sự chuyển hóa thành hành động, thành nguồn lực, thành công trình, thành chính sách cụ thể đi vào từng địa phương, từng thiết chế, từng con người làm văn hóa thì rất cần có một nghị quyết của Quốc hội để thể chế hóa kịp thời, đồng bộ và có sức thực thi cao.
Nói cách khác, đây không chỉ là yêu cầu về mặt thủ tục lập pháp, đây là yêu cầu của thực tiễn phát triển.
Bởi lẽ, nhiều năm qua, chúng ta đều nói nhiều đến vai trò của văn hóa, nhưng khi đi vào cơ chế cụ thể thì lĩnh vực này vẫn thường gặp khó khăn: thiếu đất để xây dựng thiết chế, thiếu nguồn lực đầu tư, khó thu hút khu vực tư nhân, chưa có ưu đãi đủ mạnh cho công nghiệp văn hóa, chưa có cơ chế tài chính linh hoạt cho sáng tạo nghệ thuật, và đặc biệt là đời sống của đội ngũ làm công tác văn hóa - thể thao còn nhiều thiệt thòi, chưa tương xứng với đóng góp thầm lặng nhưng rất quan trọng của họ đối với xã hội.
Chính vì thế, một nghị quyết của Quốc hội lúc này sẽ mang ý nghĩa mở đường, tháo gỡ những điểm nghẽn mà nếu chỉ trông chờ vào các quy định rời rạc trong từng luật chuyên ngành thì khó tạo nên một chuyển động đủ lớn.
Điều quan trọng trước hết là nghị quyết ấy phải xác lập được một tư duy phát triển mới: đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc.
Khi đã xác định như vậy thì không thể để văn hóa tiếp tục ở trong tình trạng "được nói đến nhiều nhưng được đầu tư ít", "được đề cao về tinh thần nhưng chưa được bảo đảm bằng nguồn lực".
Muốn phát triển văn hóa, phải có không gian cho văn hóa. Muốn có không gian cho văn hóa, phải có đất đai, có quy hoạch, có hạ tầng.
Bởi thế, một trong những nội dung rất cần quan tâm của nghị quyết Quốc hội là đề xuất cho phép các địa phương được chủ động hơn trong việc bố trí quỹ đất cho thiết chế văn hóa - thể thao, cho các cụm và khu công nghiệp sáng tạo về văn hóa; đồng thời cho phép bổ sung các dự án đầu tư trung hạn, điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất, thực hiện thủ tục rút gọn đối với những dự án văn hóa - thể thao cần triển khai ngay.
Đây sẽ là một bước đi rất đúng, bởi trong thực tế, nhiều dự án văn hóa - thể thao không thể triển khai chỉ vì vướng quy hoạch, thiếu quỹ đất, hoặc phải chờ đợi quá lâu trong các quy trình hành chính. Nếu không tháo gỡ từ gốc rễ này thì mọi khát vọng phát triển văn hóa sẽ vẫn chỉ nằm trên giấy.
Nhưng có đất thôi chưa đủ. Văn hóa không thể phát triển bền vững nếu chỉ trông vào ngân sách nhà nước.
Trong bối cảnh mới, điều rất cần là khơi thông nguồn lực xã hội, thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư, các chủ thể sáng tạo cùng tham gia vào hệ sinh thái văn hóa. Muốn vậy, phải có ưu đãi đủ sức hấp dẫn.
Nghị quyết của Quốc hội lần này cần đi đúng vào điểm nghẽn ấy với những chính sách về miễn giảm thuế cho các dự án đầu tư trong công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, cho các cụm, khu công nghiệp sáng tạo về văn hóa; hỗ trợ tiếp cận đất đai, mặt bằng, cơ chế tài chính; giảm thuế giá trị gia tăng đối với nhiều loại hàng hóa, dịch vụ văn hóa, nghệ thuật, điện ảnh, thể thao; cho phép khoản tài trợ cho hoạt động văn hóa - thể thao được tính là khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp.
Đây không chỉ là ưu đãi kỹ thuật, đây là thông điệp chính sách rất mạnh: Nhà nước không đứng ngoài thị trường văn hóa, mà chủ động kiến tạo môi trường để văn hóa có thể trở thành một lĩnh vực đầu tư có triển vọng, có sức hút, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp cho nền kinh tế.
Một trụ cột khác không kém phần quan trọng là con người. Mọi nghị quyết về phát triển văn hóa, nếu không giải quyết đúng và trúng câu chuyện con người, thì sớm muộn cũng khó đi vào cuộc sống.
Chúng ta nói đến văn hóa là nói đến nghệ sĩ, nghệ nhân, huấn luyện viên, vận động viên, giảng viên các trường văn hóa nghệ thuật, cán bộ quản lý thiết chế, những người đang làm nghề trong âm thầm nhưng giữ gìn và sáng tạo nên các giá trị tinh thần cho xã hội.
Nghị quyết cần đặt ra các chính sách ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ chế linh hoạt để thu hút chuyên gia, nghệ sĩ, huấn luyện viên trong và ngoài nước, cũng như đề xuất phụ cấp ưu đãi nghề, bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn cho nghệ sĩ biểu diễn công lập... là những bước đi rất cần thiết và rất nhân văn.
Vì thế, rất cần một nghị quyết của Quốc hội vào lúc này. Một nghị quyết đúng lúc, đúng tầm, đúng trọng tâm sẽ không chỉ tháo gỡ những vướng mắc hiện hữu.
Quan trọng hơn, nó sẽ mở ra một chân trời phát triển mới cho văn hóa Việt Nam - nơi văn hóa được đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội không chỉ trong lời nói mà cả trong thể chế, nguồn lực và hành động. Và đó chính là điều mà giai đoạn phát triển mới của đất nước đang rất cần.
