Yêu cầu cấp bách từ các dự án quy mô lớn, tiến độ đặc biệt
Bộ Tư pháp vừa công bố tài liệu thẩm định hồ sơ dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Dự thảo do Bộ Tài chính xây dựng.
Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Phú Quốc là sự kiện chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao vị thế, uy tín của đất nước trên trường quốc tế, đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Không chỉ phục vụ yêu cầu tổ chức một sự kiện quốc tế lớn, các công trình APEC 2027 còn được kỳ vọng tạo động lực phát triển lâu dài cho Phú Quốc, thúc đẩy du lịch, dịch vụ, thương mại, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, từng bước đưa địa phương trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ chất lượng cao và điểm đến tổ chức các sự kiện quốc tế.
Tuyến đường huyết mạch ĐT 975 phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 đang được mở rộng đến 10 làn xe.
Để chuẩn bị cho Hội nghị, tỉnh An Giang cùng các nhà đầu tư đang tập trung triển khai đồng thời nhiều dự án trọng điểm như: Trung tâm tổ chức Hội nghị APEC và các công trình chức năng; tổ hợp khách sạn, thương mại dịch vụ du lịch cao cấp; dự án đường tỉnh 975; tuyến tàu điện đô thị; mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc cùng nhiều dự án hạ tầng giao thông, môi trường, chuyển đổi số.
Theo yêu cầu của Chính phủ, toàn bộ các công trình phục vụ Hội nghị phải hoàn thành trước thời điểm diễn ra sự kiện từ 3 - 6 tháng để vận hành thử nghiệm, kiểm tra, rà soát, bảo đảm các điều kiện tổ chức theo thông lệ quốc tế.
Tuy nhiên, các dự án này được triển khai trong thời gian ngắn, quy mô lớn, tính chất kỹ thuật phức tạp, lại thực hiện tại khu vực biển đảo với nhiều điều kiện đặc thù. Quá trình triển khai gặp nhiều khó khăn như nguồn vật liệu san lấp hạn chế, yêu cầu khai thác khoáng sản, lấn biển, xử lý chất thải, vận chuyển máy móc, thiết bị từ đất liền ra đảo, thiếu nhân lực chất lượng cao, đồng thời phải bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, môi trường và cảnh quan du lịch.
Trong điều kiện áp dụng đầy đủ trình tự, thủ tục thông thường về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường… nhiều dự án có thể mất từ 18 - 36 tháng mới hoàn thành thủ tục để khởi công. Với các dự án phức tạp như lấn biển, mở rộng sân bay hoặc đường sắt đô thị, thời gian có thể kéo dài hơn.
Trong khi đó, tiến độ tổ chức APEC 2027 là yêu cầu không thể thay đổi. Vì vậy, để bảo đảm thời gian hoàn thành công trình, một số dự án đã phải triển khai thi công trước khi hoàn tất đầy đủ thủ tục pháp lý liên quan.
Việc này dẫn đến một số vướng mắc trong quá trình thực hiện, như công trình chưa đủ cơ sở pháp lý để nghiệm thu, thanh toán, quyết toán; dự án chưa hoàn toàn phù hợp quy hoạch tại thời điểm thi công; hoạt động khai thác, thu hồi khoáng sản chưa có đầy đủ giấy phép; một số dự án đầu tư công, PPP chưa hoàn thiện toàn bộ trình tự thủ tục theo quy định.
Do đó, việc ban hành một Nghị quyết riêng với cơ chế đặc thù là cần thiết nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, tạo cơ sở để hoàn thiện thủ tục, tiếp tục triển khai dự án, đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ, tránh thất thoát, lãng phí nguồn lực.
Đề xuất nhiều cơ chế đặc thù về quy hoạch, khoáng sản, đầu tư
Một trong những chính sách quan trọng được đề xuất trong dự thảo là xử lý các vướng mắc liên quan đến quy hoạch, kiến trúc đối với những công trình đã triển khai.
Theo đó, các dự án, công trình tại thời điểm thi công chưa phù hợp với quy hoạch hoặc chưa đồng bộ giữa các quy hoạch nhưng đến khi Nghị quyết có hiệu lực đã phù hợp với quy hoạch, đã tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc thì được ghi nhận hồ sơ, kết quả để tiếp tục thực hiện các thủ tục tiếp theo, với điều kiện không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.
Đối với trường hợp chưa hoàn thành thủ tục về quy hoạch, dự thảo cho phép không phải xem xét lại sự phù hợp quy hoạch trong quá trình thực hiện các thủ tục tiếp theo và được điều chỉnh quy hoạch theo trình tự rút gọn. Những công trình chưa tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc cũng không phải thực hiện lại thủ tục này.
Công trường trung tâm hội nghị, triển lãm APEC.
Dự thảo cũng đề xuất cơ chế xử lý đối với chất thải xây dựng phát sinh trong quá trình triển khai các dự án APEC. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ rà soát, lựa chọn vị trí tiếp nhận chất thải, tổ chức quản lý, giám sát việc đổ thải nhằm bảo đảm không ảnh hưởng đến môi trường, cảnh quan và đời sống người dân.
Một vấn đề lớn khác là xử lý khối lượng khoáng sản được khai thác, thu hồi phục vụ thi công. Dự thảo quy định, trường hợp khoáng sản đã được khai thác trước khi có giấy phép nhưng sau đó được cấp phép thì khối lượng đã thu hồi được tính vào tổng khối lượng được phép khai thác theo quy định.
Đáng chú ý, đối với các dự án APEC cần sử dụng khoáng sản nhưng đến thời điểm Nghị quyết có hiệu lực chưa hoàn thành thủ tục cấp phép, chủ đầu tư, nhà đầu tư, nhà thầu có thể tiếp tục thực hiện mà không phải thực hiện lại thủ tục cấp giấy phép hoặc giấy xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản.
Trường hợp phát sinh khoáng sản dôi dư, UBND tỉnh An Giang được điều chuyển để phục vụ các công trình, dự án APEC khác mà không phải lập thêm thủ tục xác nhận theo quy định thông thường. Tuy nhiên, cơ quan chức năng vẫn phải kiểm tra, xác định chính xác khối lượng khai thác, nghĩa vụ tài chính, bảo đảm không thất thoát tài nguyên.
Tạo hành lang pháp lý để dự án tiếp tục triển khai đúng tiến độ
Đối với các dự án đầu tư công, dự thảo Nghị quyết cho phép tiếp tục thi công, xác định khối lượng, giải ngân nguồn vốn đã bố trí trong trường hợp dự án đã được cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, bố trí vốn nhưng chưa hoàn thiện đầy đủ thủ tục theo quy định tại thời điểm triển khai.
Các dự án chưa hoàn thành thủ tục đầu tư công cũng được tiếp tục thực hiện trong quá trình hoàn thiện hồ sơ theo trình tự, thủ tục thực hiện dự án đầu tư công đặc biệt.
Đối với các dự án đầu tư theo phương thức PPP đã tổ chức thi công khi chưa có đầy đủ quyết định chủ trương đầu tư, quyết định lựa chọn nhà đầu tư hoặc quyết định phê duyệt dự án, dự thảo cho phép tiếp tục triển khai theo quyết định được cấp có thẩm quyền phê duyệt và hợp đồng đã ký kết sau khi hoàn thiện thủ tục.
Trường hợp chưa hoàn thành thủ tục PPP, dự án vẫn được tiếp tục thi công đồng thời với quá trình hoàn thiện hồ sơ, phê duyệt dự án và ký kết hợp đồng.
Ngoài ra, dự thảo cũng quy định cơ chế riêng đối với các hạng mục công trình thuộc dự án đối ứng của Dự án BT Trung tâm Hội nghị APEC. Theo đó, những công trình đã thi công nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư sẽ được thực hiện theo trình tự đầu tư đặc biệt, với thời hạn thực hiện dự án được tính từ ngày bàn giao mặt bằng thi công.
Việc xây dựng Nghị quyết với các cơ chế đặc thù được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý phù hợp với yêu cầu cấp bách của công tác chuẩn bị APEC 2027, vừa bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, vừa tăng cường kiểm soát, minh bạch trong quản lý đầu tư, đất đai, tài nguyên và ngân sách nhà nước.
