Chuyện chưa kể sau trang báo - Kỳ 1: Theo dấu sự thật, chạm vào những phận đời khốn khó

Nữ phóng viên Bông Mai của Tuổi Trẻ tác nghiệp điều tra viết bài “Lần theo 10.000km hàng Trung Quốc vào Việt Nam”

Nhưng trên tất cả, các câu chuyện nhà báo kể về nghề này chính là gạch nối thiết thân với bạn đọc như lời tri ân, cam kết phụng sự bạn đọc.

"Em ơi, nó nạt, dọa sẽ tới nhà..." - chị L. gọi điện cho chúng tôi vào sáng sớm, giọng run run sắp bật khóc, ngay sau bài đăng trên báo Tuổi Trẻ phản ánh việc bị ép mua bảo hiểm khi vay vốn, nếu muốn hủy thì phải tất toán khoản vay đã giải ngân.

Những cuộc gọi nức nở khi sáng sớm, lúc nửa đêm

Chị L. là giáo viên hiền lành. Được người quen động viên nên chị quyết tâm tìm đến báo chí, giữa lúc bản thân cảm thấy quá uất ức, gánh nặng nợ nần khiến gia đình mệt mỏi và quá sức chịu đựng.

Sau khi trấn an rằng không ai có thể đứng trên pháp luật, chúng tôi lập tức báo tình hình về tòa soạn để xử lý kịp thời. Để thực hiện phóng sự điều tra, áp lực lên người làm báo không chỉ ở giai đoạn thu thập và xử lý dữ liệu, tiến gần với sự thật mà còn nổi sóng khi bài chính thức đăng tải công khai, công chúng tiếp cận và thảo luận rộng rãi. 

Ngoài trách nhiệm phản ánh khách quan, đầy đủ và trung thực, phóng viên còn phải tìm cách bảo vệ nguồn tin trước, trong và sau khi bài báo công bố.

Qua nhiều năm thực hiện các loạt bài ở mảng kinh tế, đặc biệt về những vụ bị "hô biến" tiền gửi tiết kiệm ở ngân hàng sang bảo hiểm nhân thọ, bị tư vấn mập mờ để mua trái phiếu dỏm cùng các vụ lừa đảo đầu tư tài chính..., chúng tôi tiếp xúc với rất nhiều mảnh đời.

Đó có thể là người phụ nữ đen nhẻm, cần mẫn rửa chén thuê để có tiền nuôi sống gia đình. Cũng có lúc là những ông bà tuổi gần đất xa trời, không rành về tài chính lẫn công nghệ, lọ mọ viết tay từng chữ để phản ảnh uất ức đến báo Tuổi Trẻ.

Thực tế có không ít người thuộc giới trí thức như bác sĩ, nhà giáo, người có học vị tiến sĩ hay cán bộ... cũng ôm đơn cầu cứu. Tôi còn nhớ rõ có chuyên gia từng nói rằng: "Cứ thử vào ổ lừa đảo, chưa chắc mình không bị lừa. 

Bạn anh cũng là chuyên gia kinh tế, tưởng vô tìm hiểu cho biết, ai ngờ cuối cùng bị chúng cuỗm mất tiền!". Với nhiều lần vào cuộc, tôi cảm nhận rõ vì sao nạn nhân không chỉ là những người có hiểu biết hạn chế.

Rất nhiều người bị "sập bẫy" vì quá tin tưởng vào kịch bản được dàn dựng công phu và chuyên nghiệp bởi những người có vẻ ngoài tưởng chừng tốt bụng, giỏi giang, giàu có và đặc biệt là luôn sẵn sàng lắng nghe giãi bày tâm sự lúc nửa đêm hay rạng sáng, luôn động viên tinh thần lúc khó khăn, qua tận nhà để nấu ăn cùng, tặng quà bánh như người thân...

Mỗi vụ việc vỡ lở là một hoàn cảnh khác nhau nhưng đều có điểm chung, đằng sau những khoản tiền bị mất là những con người đang rơi vào tuyệt vọng đến cùng cực, mất tiền kèm theo suy kiệt niềm tin vào lòng người. Trong rất nhiều trường hợp, bản thân người làm báo còn phải động viên những bạn đọc đặc biệt này có thêm động lực để... tiếp tục sống.

"Chị đang lang thang ngoài đường, tối thui, cách xa nhà", một bạn đọc ở Đắk Lắk vừa khóc vừa điện cho phóng viên, sau khi bị lừa hàng tỉ đồng vào sàn đầu tư chứng khoán quốc tế (forex). Bị gia đình chì chiết, chị bỏ nhà lúc nửa đêm, phóng viên phải trấn an để chị ổn định tinh thần, tránh nghĩ quẩn rồi tìm cách xử lý sự việc.

Không chỉ có những cuộc gọi đầy nước mắt giữa khuya, đôi khi nỗi sợ còn hiện hữu bằng hình ảnh đầy ám ảnh. Có lần một bạn đọc ở Đà Nẵng gửi cho phóng viên hình chụp một chiếc đầu heo đầy máu đựng trong thùng xốp, do kẻ lạ gửi tới nhà đe dọa đòi tiền. Khi bạn đọc bật lên nỗi sợ cũng là lúc chúng tôi phải giúp họ bình tĩnh.

Vốn là công nhân viên chức, công việc ổn định, gia đình bỗng tan nát kể từ khi chị bị dẫn dụ vào đường dây đầu tư chứng khoán quốc tế. Ban đầu có lãi hàng trăm triệu nhưng rồi chúng thiêu rụi dần khiến chị lâm cảnh nợ nần, phải bán đất và dâng sổ đỏ cho những kẻ lừa đảo, khối tài sản tổng cộng hơn chục tỉ đồng mất trắng. Với những người như chị, những cuộc gọi lúc rạng sáng, khi nửa đêm đến phóng viên để được động viên đôi khi trở thành chiếc "phao" để bám vào, vững vàng sống tiếp.

Những trang viết cứu người đang lâm "ngõ cụt"

Một bài báo của Tuổi Trẻ giúp được nhiều người dân gặp khó khăn

Được nhiều bạn đọc xem như ân nhân giữa lúc hoạn nạn nhưng những người làm báo không nghĩ và cũng không có quyền cho rằng mình đang ban ơn mà chỉ đang nỗ lực làm tròn trách nhiệm của nghề.

Điều đáng trân trọng, chúng tôi còn nhận được những bài học quý giá và nguồn cảm hứng lớn về tình yêu thương, nghĩa cử thầm lặng từ chính những bạn đọc mình từng đồng hành.

Điển hình, đối với mảng bảo hiểm, phần lớn bạn đọc tìm đến báo Tuổi Trẻ đều đang ở trong hoàn cảnh ngặt nghèo, mong đòi lại quyền lợi bồi thường để có tiền điều trị cho bản thân hoặc người thân mắc ung thư, đột quỵ, tai nạn giao thông...

Có người theo đuổi khiếu nại suốt nhiều tháng, có người kéo dài gần chục năm. Những tưởng hồ sơ đi vào "ngõ cụt", phải tìm đến cơ quan báo chí như hy vọng cuối cùng để được lắng nghe và giúp đỡ.

"Chưa bao giờ tưởng tượng nổi sẽ có người giúp đỡ gia đình mình nhiệt tình như vậy, không cần nhận lại bất kỳ điều gì", chị H. cầm tay phóng viên và nói, với tư cách bạn đọc phản ảnh đến báo Tuổi Trẻ và được hỗ trợ tận tình. Ngồi trong căn nhà nhỏ ở TP.HCM, bên cạnh chị là người chồng gầy guộc với da bọc xương, đang nằm liệt giường vì đột quỵ.

Trước đó gia đình chị đã có quá trình dài khiếu nại công ty bảo hiểm nhân thọ nhưng kết quả nhận về vẫn là sự hụt hẫng với loạt lý do không chi trả quyền lợi bồi thường kèm lời chúc "sớm bình phục".

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, đọc kỹ các điều khoản, phóng viên nhanh chóng gửi phản ánh đến đại diện hãng bảo hiểm, cho biết chồng chị H. liệt nửa người, mất khả năng sinh hoạt, tiêu tiện tại chỗ sau tám tuần bị đột quỵ, tức thỏa điều khoản chi trả. Với sự vào cuộc này, hãng bảo hiểm cử người xuống nhà để hỏi thăm tình trạng sức khỏe, quay video, xem hồ sơ bệnh án, tiến hành thẩm định.

"Có báo chí, người bên công ty bảo hiểm mới cử người xuống", chị H. chia sẻ. Vậy là chỉ trong vòng vài ngày, chị đã nhận được hàng trăm triệu đồng, có thêm tiền chữa trị cho chồng. Đằng sau những kết quả ấy là cả quá trình theo đuổi vụ việc đầy kiên trì mà phóng viên đã cố gắng hết sức cho loạt bài "Gian nan đòi tiền bảo hiểm"

Sau khi tiếp nhận thông tin, phóng viên thường phải nghiên cứu kỹ các hợp đồng bảo hiểm dày hàng trăm trang cùng loạt điều khoản ràng buộc. Với sự hỗ trợ của chuyên gia kinh tế, bác sĩ, luật sư..., phóng viên đối chiếu hồ sơ, làm rõ những điểm còn tranh cãi để trao đổi với doanh nghiệp bảo hiểm, từ đó bảo vệ quyền lợi chính đáng cho bạn đọc.

Để kiểm chứng thông tin, phóng viên cũng đồng hành bạn đọc trong quá trình điều trị ở bệnh viện, giám định tỉ lệ thương tật ở trung tâm giám định bồi thường hay theo dõi các tranh chấp ở tòa án...

Khi hồ sơ và dữ liệu được củng cố đầy đủ, các phản ánh được gửi đến doanh nghiệp bảo hiểm để làm rõ vụ việc. Sau một thời gian, nhiều bạn đọc đã nhận được khoản bồi thường từ vài trăm triệu đến hàng tỉ đồng. Nhờ đó không ít gia đình vượt qua giai đoạn khó khăn, nhiều bệnh nhân có thêm điều kiện điều trị phục hồi sức khỏe.

Cùng với những kết quả ấy, niềm tin của người dân vào báo chí cũng được củng cố mạnh mẽ.

--------------------------

Kỳ tới: Ra đảo Koh Tang tìm dấu 500 đồng bào bị sát hại