Ảnh: Hội Trăng Lưỡi Liềm Đỏ Iran/Reuters phân phối.
Nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định kết thúc xung đột Iran mà không có một thỏa thuận được ký kết, quyết định đó có thể sẽ cho phép chính quyền Tehran kiểm soát nguồn cung năng lượng của toàn Trung Đông và khiến các nước sản xuất dầu, khí gas của vùng Vịnh Ả Rập phải đối mặt với hậu quả của một cuộc xung đột mà họ không hề góp phần châm ngòi hay dẫn hướng.
Thay vì tiêu diệt bộ máy lãnh đạo giáo sĩ của Iran, kết cục này có thể sẽ khiến bộ máy đó mạnh mẽ hơn, tự tin hơn sau khi sống sót qua nhiều tuần chiến sự với Mỹ và Israel, tấn công các nước vùng Vịnh Ả Rập và gây sốc cho thị trường năng lượng toàn cầu qua quyết định phong tỏa Eo biển Hormuz.
Trong một cuộc phỏng vấn với Reuters trước khi phát biểu hôm thứ Tư, ông Trump cho biết cuộc xung đột của Mỹ chống lại Iran có thể sẽ "sớm kết thúc" và trong thứ Ba, ông đã đưa ra tín hiệu cho thấy ông có thể sẽ giảm quy mô cuộc xung đột ngay cả trong trường hợp không có thỏa thuận nào được ký kết.
Sự bất cân xứng đó là trọng tâm của những lo ngại của các nước vùng Vịnh: Iran có thể sẽ bước khỏi cuộc xung đột này với tư thế bất bại và sở hữu yếu tố đòn bẩy lớn hơn trong khi các nước vùng Vịnh bị buộc phải gánh chịu những hậu quả kinh tế và chiến lược của một cuộc xung đột không được giải quyết rõ ràng.
Ông Baharoon nhận định việc quyền tự do di chuyển trong khu vực bị suy đồi sẽ là mối lo ngại khổng lồ cho các nước vùng Vịnh.
Ông cho biết, Iran có thể sẽ bắt đầu đưa ra "những ván bài lãnh hải" và đặt điều kiện cho các tàu đi qua Eo biển Hormuz, tuyến đường hàng hải cốt yếu cho nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Lý luận này có thể giải thích nguyên nhân khiến các nước vùng Vịnh đã cố gắng tránh khỏi bị kéo vào vòng chiến. Các quan chức trong khu vực cho biết ưu tiên trên hết của họ là ngăn cản cuộc xung đột thành một diễn biến nguy hiểm hơn: Cuộc đối đầu giữa cộng đồng dòng Shia và dòng Sunni trong giới Hồi giáo với nguy cơ sẽ tái định hình toàn Trung Đông trong nhiều thập kỷ tới.
Rủi ro xảy ra leo thang đã trở nên lớn hơn nhiều sau những quyết định mà các nhà phân tích chính trị coi là phán đoán sai về mặt căn bản từ phía chính phủ Mỹ và chính phủ Israel.
Các nhà phân tích trong khu vực cho rằng chính quyền Washington đã đánh giá sai khả năng đưa ra những biện pháp đáp trả phi đối xứng của chính phủ Iran.
Họ cho rằng chính quyền Tehran không cần phải chiến thắng, chỉ cần gây ra đủ tổn hại. Trong nhiều thập kỷ qua, chính phủ Iran đã đầu tư mạnh mẽ vào mục tiêu xác định các điểm yếu có thể tận dụng thay vì sử dụng sức mạnh quân sự một cách cứng nhắc. Họ cũng coi các tài sản năng lượng cũng như Eo biển Hormuz là những yếu tố trung tâm cho các chiến lược của mình.
Thông qua tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng và đe dọa Eo biển Hormuz, Iran đã khiến giá dầu tăng vọt, gây lạm phát trên toàn thế giới và điều hướng áp lực lên Mỹ và các đối tác.
Các nhà phân tích cho rằng mục tiêu của chính phủ Iran không phải là thắng lợi trên chiến trường, mà thay vào đó, mục tiêu của họ là gây ra kiệt quệ về kinh tế. Nếu cuộc chiến không còn khả thi về mặt kinh tế, thì sự tồn tại của họ trở thành điều kiện chiến thắng.
Nguyễn Quang Minh (Theo Reuters)
