Việt Nam có 600 GW tiềm năng điện gió ngoài khơi, vì sao hydrogen xanh vẫn chưa cất cánh?

Việt Nam có 600 GW tiềm năng điện gió ngoài khơi, vì sao hydrogen xanh vẫn chưa cất cánh?

Theo dõi KTMT trên

Việt Nam vẫn chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại vận hành, dù Quyết định 165/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đã được ban hành hơn hai năm trước. Thị trường nội địa dừng ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, trong lúc thế giới cạnh tranh về chuỗi cung ứng và tiêu thụ.

Điểm nghẽn không nằm ở tài nguyên. World Bank ước tính Việt Nam có khoảng 600 GW tiềm năng điện gió ngoài khơi, thuộc nhóm lớn trong khu vực. Tuy nhiên, lợi thế này chưa chuyển thành năng lực thị trường khi hạ tầng, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế thu hút dòng vốn vẫn chưa hoàn thiện.

Khoảng cách đó cho thấy chính sách đang đi trước năng lực triển khai. Hạ tầng, cơ chế giá, tiêu chuẩn kỹ thuật và các dự án thương mại chưa phát triển đồng bộ khiến chuỗi giá trị hydrogen Việt Nam vẫn dừng ở giai đoạn hình thành.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết tiêu chuẩn phát thải, hydrogen không còn là câu chuyện riêng của ngành năng lượng. Khả năng hình thành thị trường hydrogen sẽ tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của nhiều ngành sản xuất trong nền kinh tế carbon thấp.

Tài nguyên không còn là điểm nghẽn

Theo Hydrogen Insights 2025 của Hydrogen Council và McKinsey, thế giới đã có hơn 1.570 dự án hydrogen sạch tại trên 70 quốc gia, với tổng vốn đăng ký khoảng 680 tỷ USD. Cuộc đua hiện chuyển sang thương mại hóa và mở rộng chuỗi cung ứng, thay vì chứng minh khả năng công nghệ.

World Bank ước tính Việt Nam có khoảng 600 GW tiềm năng điện gió ngoài khơi, thuộc nhóm cao của châu Á. Cùng với nguồn điện mặt trời dồi dào, đây là nền tảng để phát triển hydrogen xanh quy mô lớn. Lợi thế tài nguyên hiện không còn là rào cản đối với mục tiêu phát triển ngành.

Tại Diễn đàn Năng lượng Hydrogen hôm 29/7, PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam, (VCEA) cho biết ngành hydrogen ở Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn hình thành. Ông chỉ ra ba điều kiện then chốt để phát triển là hoàn thiện hạ tầng, làm chủ công nghệ và tạo dựng thị trường tiêu thụ.

Theo ông Lương, bức tranh hydrogen Việt Nam hiện nay khá rõ: sản lượng khoảng 500.000 tấn/năm, nhưng toàn bộ là hydrogen xám và hydrogen nâu, chủ yếu phục vụ sản xuất phân bón và lọc hóa dầu. Trong khi đó, Quyết định 165/QĐ-TTg đã đặt ra mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2030 sản xuất 100.000–500.000 tấn hydrogen phát thải thấp, và đến năm 2050 đạt 10–20 triệu tấn.

PGS.TS Phạm Hoàng Lương, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng ba điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở nguồn năng lượng, mà ở hạ tầng truyền tải, công nghệ điện phân và khung pháp lý, đặc biệt là tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá.

“Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là hạ tầng truyền tải, công nghệ điện phân và cơ chế giá cho hydrogen", PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch VCEA

Chi phí vẫn là rào cản lớn với hydrogen xanh. Giá sản xuất hiện khoảng 4 USD/kg, cao hơn đáng kể so với hydrogen từ nhiên liệu hóa thạch. Khi công nghệ điện phân chưa đạt quy mô kinh tế, cơ chế giá tiếp tục là yếu tố quyết định khả năng thu hút đầu tư và mở rộng nhu cầu sử dụng.

Bên cạnh chi phí, hạ tầng cũng là thách thức lớn. Hydrogen cần hệ thống tồn trữ, vận chuyển và phân phối chuyên biệt, trong khi Việt Nam chưa hình thành mạng lưới logistics và các trung tâm tiêu thụ đủ lớn để tạo nhu cầu ổn định.

Khung pháp lý đang tiếp tục được hoàn thiện. Bộ Công Thương đang xây dựng hệ thống TCVN, QCVN và cơ chế quản lý cho sản xuất, tồn trữ, vận chuyển, sử dụng hydrogen. Khi các nền tảng này chưa hoàn chỉnh, các dự án thương mại vẫn khó vượt qua giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Thị trường mới là bài toán khó

Tài nguyên không còn là điểm nghẽn, nhưng thị trường đang đặt ra những thách thức lớn. Hydrogen xanh chỉ có thể cạnh tranh khi chi phí giảm, hạ tầng hoàn thiện và xuất hiện nhu cầu tiêu thụ đủ lớn. Hiện cả ba điều kiện này vẫn chưa hình thành tại Việt Nam.

Theo ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương), phát biểu tại Diễn đàn ngày 29/7, Bộ đang xây dựng hệ thống TCVN và QCVN cho hydrogen đến năm 2030. Tuy nhiên, số lượng tiêu chuẩn hiện hành vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành.

Quy mô dự án hiện nay phản ánh rõ giai đoạn đầu của thị trường. Dự án Indefol tại Long An mới vận hành hệ thống điện phân 1 MW, trong khi dự án TGS tại Trà Vinh dự kiến đưa vào khai thác từ quý II/2027 với công suất khoảng 24.000 tấn hydrogen mỗi năm.

Các dự án tiên phong đã xuất hiện, nhưng chưa đủ tạo quy mô thị trường. Chuỗi giá trị hydrogen vẫn thiếu những mắt xích quan trọng từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến nhóm khách hàng tiêu thụ dài hạn.

Khoảng cách lớn nhất của hydrogen Việt Nam hiện nay không nằm giữa tiềm năng và công nghệ, mà giữa chiến lược và thị trường. Ảnh: GIZ

Sự tham gia của các tổ chức quốc tế đang mở rộng từ hỗ trợ chính sách sang xây dựng hệ sinh thái. Trọng tâm hiện nay là kết nối doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực, nhằm chuẩn bị cho giai đoạn thương mại hóa.

Phát biểu tại lễ ra mắt Trung tâm Hydrogen Xanh Việt Nam tháng 10/2025, ông Henri Wasnick, Giám đốc Dự án H2Uppp Việt Nam (GIZ), cho biết khu vực tư nhân đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị hydrogen cùng sự hiện diện của các nhà cung cấp công nghệ từ Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

“Chúng tôi đang chứng kiến sức bật rõ rệt từ khu vực tư nhân trên toàn chuỗi giá trị hydrogen”, ông Henri Wasnick, Giám đốc Dự án H2Uppp Việt Nam (GIZ), nói.

Dòng vốn đầu tư cũng đang dịch chuyển từ sản xuất hydrogen sang thiết bị điện phân, lưu trữ, logistics và các dẫn xuất như amoniac xanh, methanol xanh. Giá trị cạnh tranh không còn nằm ở một nhà máy, mà ở khả năng hình thành toàn bộ chuỗi cung ứng.

Hai năm sau khi Chiến lược hydrogen được ban hành, Việt Nam đã có định hướng và lợi thế tài nguyên. Phần còn thiếu là thị trường đủ lớn để tạo tín hiệu giá, thu hút đầu tư và kết nối chuỗi cung ứng.

Tài nguyên không còn là điểm nghẽn

Theo “Hydrogen Insights 2025” của Hydrogen Council và McKinsey, thế giới đã có hơn 1.570 dự án hydrogen sạch tại trên 70 quốc gia, với tổng vốn đăng ký khoảng 680 tỷ USD. Cuộc đua hiện chuyển sang thương mại hóa và mở rộng chuỗi cung ứng, thay vì chứng minh khả năng công nghệ.

World Bank ước tính Việt Nam có khoảng 600 GW tiềm năng điện gió ngoài khơi, cùng nguồn điện mặt trời dồi dào để phát triển hydrogen xanh quy mô lớn. Tuy nhiên, tài nguyên mới chỉ tạo lợi thế ban đầu; năng lực cạnh tranh phụ thuộc vào khả năng hình thành thị trường, hạ tầng và chuỗi cung ứng.

Hải Vân