Sửa Luật Thủ đô: Phân quyền triệt để cho Hà Nội, bảo vệ cán bộ, khuyến khích sáng tạo

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về Luật Thủ đô (sửa đổi).

Bệ phóng giúp Hà Nội giải quyết ùn tắc giao thông, ô nhiễm

Góp ý kiến tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, tại kỳ họp khoá XV, Quốc hội đã ban hành 89 luật, tạo ra sự thay đổi lớn trong hệ thống pháp luật, nhiều quy định mới đã có bước phát triển vượt trội so với Luật Thủ đô hiện hành, khiến một số cơ chế của luật không còn theo kịp.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách cần tiếp tục sửa đổi Luật Thủ đô để bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật mới.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi Luật Thủ đô là tiền đề để tiến tới xây dựng Luật đô thị đặc biệt. Tinh thần sửa đổi lần này là phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội theo nguyên tắc: "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (Ảnh: Quang Phúc).

Dự thảo luật có 7 điểm nổi bật gồm: mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật; bổ sung quy định miễn trách nhiệm pháp lý; quy định về thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho HĐND thành phố; tăng mức xử phạt vi phạm hành chính; cụ thể hóa quy định ngừng cung cấp điện, nước để xử lý vi phạm; tăng trách nhiệm giải trình, công khai.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc cho phép áp dụng các biện pháp xử lý đối với trường hợp vi phạm sẽ trở thành công cụ mạnh mẽ trong quản lý đô thị, đặc biệt là xử lý các công trình vi phạm quy hoạch, xây dựng không phép, vi phạm phòng cháy chữa cháy hoặc môi trường, qua đó góp phần bảo đảm kỷ cương quản lý đô thị.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh quy hoạch Hà Nội thời gian qua còn chưa bài bản, do đó thành phố cần có tầm nhìn dài hạn, thậm chí tầm nhìn 100 năm trong quy hoạch đô thị. Quy hoạch phải được công bố rõ ràng cho toàn dân biết, đi đôi với triển khai xây dựng, công tác bồi thường, tái định cư và thu hồi đất.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này cần bảo đảm một số nguyên tắc quan trọng như: phân quyền triệt để cho Hà Nội; có cơ chế bảo vệ cán bộ, khuyến khích sáng tạo; tăng cường công cụ quản lý đô thị một cách mạnh mẽ; hướng tới mô hình phát triển bền vững, nhấn mạnh kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm, bảo đảm liên kết vùng sông Hồng và bảo tồn văn hóa, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội theo định hướng "Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc".

Nhấn mạnh mong muốn của Hà Nội về việc dự án luật sẽ được Quốc hội thông qua theo quy trình rút gọn tại Kỳ họp thứ Nhất và có hiệu lực từ ngày 1/7. 

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng khẳng định: "Luật Thủ đô hết sức quan trọng, có tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước trong xây dựng Thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế. Nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh, kiểm soát chặt, minh bạch cao, Luật sẽ trở thành bệ phóng giúp Hà Nội giải quyết ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu nhà ở xã hội; đồng thời tạo động lực bứt phá phát triển kinh tế trong thời gian tới".

Giúp Thủ đô có cơ chế đủ mạnh để chủ động giải quyết các vấn đề đô thị

Thảo luận về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), ĐBQH Trần Hoàng Ngân (đoàn Tp.Hồ Chí Minh) cho biết, ngoài Luật Thủ đô 2012 (được sửa đổi, bổ sung vào năm 2024), thời gian qua, Quốc hội đã kịp thời ban hành nhiều cơ chế đặc thù nhằm hỗ trợ Hà Nội tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế.

Tiêu biểu là Nghị quyết 188 cho phép triển khai cơ chế, chính sách đặc biệt để phát triển mạng lưới đường sắt đô thị; tiếp đó là Nghị quyết 258 ngày 11/12/2025 về cơ chế, chính sách đặc biệt để triển khai các dự án quan trọng trên địa bàn Thủ đô.

"Điều này cho thấy khi xuất hiện vướng mắc về thể chế, Quốc hội luôn đồng hành và kịp thời ban hành cơ chế tháo gỡ", ông Ngân nhấn mạnh.

Quốc hội đã kịp thời ban hành nhiều cơ chế đặc thù cho Hà Nội (Ảnh: Hữu Thắng).

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều điểm nghẽn, đặc biệt trong các lĩnh vực như ô nhiễm môi trường, giao thông, xử lý rác thải, ngập úng, phòng cháy chữa cháy và ứng phó biến đổi khí hậu.

Đại biểu dẫn thực tế Hà Nội thường xuyên nằm trong nhóm các thành phố ô nhiễm không khí cao trên thế giới, từ đó, ông bày tỏ sự đồng thuận cao với dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) và đề nghị sớm thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI nhằm giúp Thủ đô có cơ chế đủ mạnh để chủ động giải quyết các vấn đề đô thị, phát triển Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, đa tầng, đa trung tâm; trở thành thành phố có chất lượng sống tốt, người dân hạnh phúc.

ĐBQH Vương Quốc Thắng.

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Vương Quốc Thắng (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này thể hiện một bước chuyển rất đáng ghi nhận, từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, từ cơ chế "xin phép" sang cơ chế phân quyền tối đa, trách nhiệm giải trình rõ ràng với nhiều thẩm quyền hoàn toàn mới, chưa có trong pháp luật hiện hành được giao cho chính quyền Hà Nội.

"Dự thảo luật thực sự là một cuộc cách mạng về thể chế ở cấp địa phương", ông Thắng nói.

Về việc bảo đảm tính khả thi trong các quy định về phân quyền. Theo thống kê từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), dự thảo luật trao cho chính quyền Hà Nội 192 thẩm quyền.

Theo ông Thắng, điều này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo đó, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật gắn với phân cấp, phân quyền tối đa theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm" và việc cơ cấu lại không gian phát triển mới ở từng địa bàn.

Song theo ông Thắng, nhiều quyền được giao cho chính quyền Hà Nội là hoàn toàn mới, chưa có quy định trong pháp luật hiện hành. Bên cạnh vấn đề về phân quyền, dự thảo luật cũng điều chỉnh đến những vấn đề rất thời sự, rất khó như không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

"Vấn đề đặt ra là sau khi luật được thông qua, cơ quan nào sẽ là cơ quan ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành, và thời hạn của những văn bản này là bao giờ?", ông Thắng băn khoăn và cho rằng cần bổ sung quy định về thời hạn tối đa để Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành các văn bản thi hành Luật Thủ đô.

Đồng thời, cần có cơ chế báo cáo công khai tiến độ ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành trên Cổng thông tin điện tử của Thành phố để cộng đồng doanh nghiệp và xã hội giám sát.