Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026 ra đời trong bối cảnh nền kinh tế thế giới vẫn đối mặt với nhiều biến số khó lường từ lạm phát, tỷ giá đến sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại Việt Nam, áp lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện từ tư duy quản lý đến hành động thực tiễn.
Các chuyên gia kinh tế và cộng đồng doanh nhân đều đánh giá, Nghị quyết 01 không chỉ đơn thuần là một bản kế hoạch điều hành kinh tế - xã hội thường niên mà còn là cam kết sắt đá của Chính phủ về một nền quản trị minh bạch, kỷ cương và hiệu quả, đặt mục tiêu phát triển bền vững lên trên những lợi ích ngắn hạn. Sapo của bài viết cần đảm bảo sự cô đọng để làm bật lên tinh thần hành động quyết liệt này của hệ thống chính trị ngay từ khởi đầu của năm mới.
Chuyển dịch trọng tâm tăng trưởng
Điểm mới mang tính bước ngoặt trong Nghị quyết 01 năm nay chính là sự thay đổi tư duy về động lực phát triển. Thay vì phụ thuộc quá lớn vào việc mở rộng quy mô vốn đầu tư thô hoặc tận dụng nguồn lao động giá rẻ như những giai đoạn trước, Chính phủ đã xác định cải cách thể chế, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những "cỗ máy" cốt lõi kéo nền kinh tế đi lên. Điều này cho thấy tầm nhìn chiến lược trong việc xây dựng một nền kinh tế tri thức, nơi giá trị gia tăng được tạo ra từ trí tuệ và công nghệ chứ không chỉ từ tài nguyên thiên nhiên hay sức lao động phổ thông.
Đánh giá về tinh thần điều hành này, TS. Nguyễn Văn Hiến, nguyên Phó hiệu trưởng Trường đại học Tài chính - Marketing nhận định, ngay từ những ngày đầu năm, Chính phủ đã vào cuộc rất nhanh chóng để ban hành nghị quyết, thể hiện một thông điệp rất rõ ràng và quyết liệt. Theo ông, mục tiêu trọng tâm là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và tạo động lực tăng trưởng mạnh mẽ hơn theo hướng bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao hai con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo.
Đồng quan điểm về việc cần một lực đẩy mới cho nền kinh tế, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho rằng: "Trong bối cảnh năm 2026, chúng ta không thể chỉ kỳ vọng vào các biện pháp hỗ trợ bề nổi. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng bứt phá, Chính phủ cần đặc biệt chú trọng đến việc khơi thông dòng vốn tín dụng và hạ lãi suất cho vay thực chất hơn. Sự kiên định trong ổn định vĩ mô của Nghị quyết 01 là điều kiện cần, nhưng điều kiện đủ phải là khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế. Tôi đánh giá cao việc Chính phủ nhấn mạnh vào chuyển đổi số, vì đây chính là chìa khóa để giảm chi phí giao dịch và tăng tính minh bạch cho thị trường tài chính".
Chính phủ cần đặc biệt chú trọng đến việc khơi thông dòng vốn tín dụng và hạ lãi suất cho vay thực chất hơn.
Đặc biệt, bên cạnh đó, TS. Nguyễn Văn Hiến nhấn mạnh sự ủng hộ đối với quan điểm của Chính phủ khi kiên quyết không đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô để lấy tăng trưởng trong ngắn hạn. Trong một thế giới đầy bất định, nơi lạm phát và chi phí vốn luôn tiềm ẩn những cú sốc lớn, việc Chính phủ đặt sự ổn định lên hàng đầu chính là cách để bảo vệ nền tảng niềm tin của thị trường. Khi doanh nghiệp cảm thấy an tâm về môi trường vĩ mô, họ mới có đủ can đảm để thực hiện các khoản tư dài hạn, từ đó đảm bảo được sức khỏe của nền kinh tế không chỉ trong hiện tại mà còn ở tương lai xa hơn.
Về phía cộng đồng doanh nghiệp, TS Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam chia sẻ: "Nghị quyết 01 mang lại một luồng sinh khí mới cho các doanh nghiệp. Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến cam kết cải cách thể chế và cắt giảm chi phí tuân thủ. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, sự ổn định vĩ mô không chỉ là các con số thống kê, mà là việc giá cả nguyên vật liệu đầu vào không biến động quá mạnh và thủ tục hành chính được đơn giản hóa. Chúng tôi kỳ vọng tinh thần của Nghị quyết 01 sẽ được các địa phương thực thi triệt để, tránh tình trạng 'trên nóng dưới lạnh', tạo môi trường kinh doanh công bằng và thông thoáng".
Khi doanh nghiệp cảm thấy an tâm về môi trường vĩ mô, họ mới có đủ can đảm để thực hiện các khoản tư dài hạn.
Thực tế cho thấy, tăng trưởng cao chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đi kèm với chất lượng và sự hài hòa xã hội. Việc tập trung vào năng suất lao động tổng hợp và hàm lượng công nghệ trong từng sản phẩm xuất khẩu sẽ giúp Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình vốn là thách thức lớn đối với các nước đang phát triển. Đáng chú ý, các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc Chính phủ ưu tiên ổn định vĩ mô chính là tạo ra một "màng lọc" an toàn, giúp cộng đồng doanh nghiệp tự tin hoạch định chiến lược kinh doanh mà không phải lo sợ những thay đổi đột ngột về chính sách hay sự biến động cực đoan của giá cả thị trường.
Kỷ luật tài khóa và bài toán hiệu quả đầu tư công
Một trong những trụ cột quan trọng nhất xuyên suốt Nghị quyết 01 là điều hành chính sách tài khóa gắn liền với kỷ luật ngân sách. Chính phủ đặt ra yêu cầu phải đạt được mục tiêu kép, vừa hỗ trợ phục hồi tăng trưởng mạnh mẽ, vừa giữ vững an toàn nợ công trong ngưỡng cho phép. Đây là một bài toán hóc búa, đòi hỏi sự phối hợp khéo léo giữa việc nới lỏng đúng chỗ để kích thích sản xuất và thắt chặt đúng lúc để tránh lãng phí nguồn lực quốc gia.
Phân tích sâu hơn về khía cạnh này, TS. Nguyễn Văn Hiến chỉ ra rằng, trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn cần tăng tốc, dư địa ngân sách không phải là vô hạn. Do đó, việc đặt ra yêu cầu về kỷ luật ngân sách là điểm then chốt để đảm bảo tính bền vững. Chính sách tài khóa lúc này cần đi theo hướng chủ động nhưng phải có trọng điểm. Thay vì chỉ chú trọng vào việc tăng tổng chi đầu tư, Nghị quyết 01 đã chuyển hướng sang việc đẩy nhanh tiến độ và nâng cao chất lượng giải ngân.
Bổ sung cho luận điểm này, TS. Nguyễn Trí Hiếu phân tích: "Việc thực hiện kỷ luật tài khóa trong năm 2026 phải đi đôi với việc quản trị rủi ro nợ xấu và kiểm soát lạm phát dưới mục tiêu đề ra. Tôi cho rằng, chính sách tài khóa nên tập trung hỗ trợ trực tiếp vào các ngành công nghiệp mũi nhọn và các doanh nghiệp có khả năng xuất khẩu cao. Điều này không chỉ giúp tăng thu ngân sách bền vững mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế. Nếu chúng ta làm tốt việc kết hợp giữa kích cầu tiêu dùng nội địa và hỗ trợ sản xuất thông qua các gói ưu đãi thuế, phí một cách hợp lý, mục tiêu tăng trưởng bứt phá hoàn toàn khả thi".
Ngoài ra, TS. Nguyễn Văn Hiến phân tích thêm rằng nếu thủ tục hành chính vẫn chậm trễ và các dự án được triển khai kém hiệu quả thì dù ngân sách có giải ngân bao nhiêu cũng không thể tạo ra được giá trị tăng trưởng thực sự. Thậm chí, việc giải ngân ồ ạt vào các dự án không hiệu quả còn làm tăng áp lực nợ và gây lãng phí nghiêm trọng. Về vấn đề nợ công, ông khẳng định bản chất của nợ không nằm ở con số vay bao nhiêu, mà là mục đích vay và khả năng tạo ra năng lực trả nợ. Nếu nguồn vốn vay được đổ vào các dự án hạ tầng then chốt, hệ thống logistics đồng bộ, chuyển đổi số hay đầu tư cho giáo dục và y tế, nó sẽ tạo ra đà tăng trưởng dài hạn và tăng thu ngân sách trong tương lai. Ngược lại, việc đầu tư dàn trải vào những dự án thiếu tính thực tiễn sẽ chỉ khiến gánh nặng nợ công ngày một lớn hơn.
Đầu tư công năm 2026 cần phải là vốn mồi để thu hút đầu tư tư nhân.
Còn theo TS Tô Hoài Nam, đầu tư công năm 2026 cần phải là vốn mồi để thu hút đầu tư tư nhân. Cộng đồng doanh nghiệp mong muốn thấy sự quyết liệt hơn trong việc tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng giao thông và logistics như đã nêu trong Nghị quyết. Khi đầu tư công hiệu quả, chi phí logistics của doanh nghiệp sẽ giảm, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Hiệp hội cũng mong muốn Chính phủ tiếp tục duy trì các chính sách giãn, hoãn thuế một cách linh hoạt để doanh nghiệp có thêm nguồn lực tài chính tái đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực.
Bên cạnh chính sách tài khóa, sự phối hợp nhịp nhàng với chính sách tiền tệ cũng là yếu tố quyết định sự thành bại của kế hoạch năm 2026. TS. Nguyễn Văn Hiến ví hai chính sách này như "chân ga" và "chân phanh" của một cỗ xe hơi. Một bên nỗ lực thúc đẩy tổng cầu và an sinh xã hội, trong khi bên kia phải tập trung kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Nếu không có sự phối hợp đồng bộ, các chính sách này có thể triệt tiêu hiệu quả của nhau. Thách thức lớn nhất hiện nay chính là vượt qua "độ trễ chính sách" và sự khác biệt trong mục tiêu ưu tiên của từng ngành để tạo ra một hợp lực mạnh mẽ nhất.
Để thực hiện thắng lợi Nghị quyết 01, không chỉ cần sự quyết liệt từ trung ương mà còn cần sự chuyển động thực chất từ các địa phương. Việc cải cách thủ tục hành chính và cắt giảm chi phí tuân thủ phải được coi là nhiệm vụ sống còn để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững. Năm 2026 được kỳ vọng sẽ là năm bản lề để Việt Nam không chỉ ghi nhận những con số tăng trưởng ấn tượng mà còn xác lập một vị thế mới trên bản đồ kinh tế khu vực, với một nền tảng kinh tế tự cường và sẵn sàng thích ứng với mọi kịch bản của thế giới./.
