Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, nhu cầu huy động các nguồn vốn trung và dài hạn ổn định ngày càng trở nên cấp thiết. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) vì vậy được xác định là một trong những kênh dẫn vốn quan trọng, góp phần hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Mặc dù trải qua nhiều biến động trong thời gian qua, thị trường TPDN Việt Nam đã bước đầu hình thành những nền tảng cơ bản. Tuy nhiên, để thị trường thực sự phát huy vai trò cần phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu.
Nhà đầu tư ngoại mới chiếm 0,1% thị trường trái phiếu, kỳ vọng tăng lên 10%
Tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 do FiinRatings và S&P Global Ratings phối hợp tổ chức, ông Nguyễn Quang Thuân nhận định việc phát triển thị trường TPDN theo chiều sâu không chỉ tạo tiền đề cho sự hoàn thiện của thị trường vốn nói chung, mà còn mở ra cơ hội thu hút mạnh mẽ hơn dòng vốn từ các định chế tài chính quốc tế.
"Sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài đối với Việt Nam đã gia tăng đáng kể, đặc biệt sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi theo chuẩn FTSE Russell. Trong xu hướng này, bên cạnh cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp ngày càng được xem là một lớp tài sản quan trọng trong danh mục đầu tư" , ông Thuân nhận định.
Thời gian qua, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có nhiều thay đổi quan trọng, đặc biệt trong triển khai khung pháp lý cho phát hành trái phiếu ra công chúng theo Luật Chứng khoán, qua đó ghi nhận những tín hiệu tích cực. Một bộ phận nhà đầu tư tham gia thị trường cổ phiếu với tổng giá trị huy động khoảng 158.000 tỷ đồng từ IPO và phát hành, cũng bắt đầu quan tâm hơn tới thị trường trái phiếu.
Hiện quy mô thị trường trái phiếu Việt Nam tương đương khoảng 11% GDP, không thấp so với một số quốc gia trong khu vực như Indonesia hay Philippines. Tuy nhiên, cơ cấu thị trường còn hạn chế khi khoảng 91% là trái phiếu riêng lẻ và 70% thuộc về các tổ chức tín dụng, cho thấy vai trò huy động vốn cho các lĩnh vực then chốt như hạ tầng, khu công nghiệp, cấp nước hay năng lượng tái tạo vẫn chưa được phát huy đầy đủ.
Trong thời gian tới, thị trường cần mở rộng sự tham gia của các chủ thể, bao gồm nhà đầu tư tổ chức trong nước, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp, nhà đầu tư đại chúng khi điều kiện cho phép và đặc biệt là dòng vốn nước ngoài.
Đáng chú ý, tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường trái phiếu nội tệ Việt Nam hiện chỉ khoảng 0,1%, thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc (21%), Malaysia và Indonesia (khoảng 14%) hay Trung Quốc (7%). Kỳ vọng trong những năm tới, tỷ lệ này có thể nâng lên khoảng 10%, qua đó thu hút thêm nguồn vốn ngoại và thúc đẩy phát triển thị trường.
“Một thị trường phát triển hiệu quả cần đồng thời thu hút được cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Thực tế từ thị trường cổ phiếu cho thấy, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài có thể tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy nhà đầu tư trong nước nâng cao năng lực và thích ứng, qua đó hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh", ông Thuân nhận định.
Từ đó, chuyên gia nhấn mạnh cần sự phối hợp của tất cả các bên nhằm phát triển thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp, không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng mà còn hướng tới sự phát triển bền vững trong dài hạn.
Thị trường phục hồi nhưng áp lực vẫn lớn
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Hoàng Dương – Phó Chủ tịch, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam những năm qua phát triển nhanh, từng bước khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng.
Tuy nhiên, thị trường cũng trải qua giai đoạn khó khăn với rủi ro gia tăng do một số chủ thể vi phạm quy định, thiếu minh bạch thông tin, sử dụng vốn sai mục đích và hạn chế từ các tổ chức trung gian.
Trước thực tế đó, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã triển khai đồng bộ giải pháp, từ hoàn thiện chính sách đến tăng cường thanh tra, hậu kiểm, qua đó cải thiện minh bạch và hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn, giảm áp lực tín dụng ngân hàng.
Năm 2025, thị trường phục hồi rõ nét với 106 doanh nghiệp phát hành riêng lẻ, tổng giá trị 576 nghìn tỷ đồng (+31,6%); phát hành ra công chúng đạt 51.980 tỷ đồng (+36%). Tỷ lệ chậm trả giảm, niềm tin nhà đầu tư dần cải thiện. Tuy vậy, tình trạng chậm thanh toán vẫn tồn tại, đòi hỏi siết chặt kỷ luật và giám sát.
Theo lãnh đạo UBCKNN, áp lực đáo hạn trái phiếu trong giai đoạn 2024–2026 được xem là phép thử kiểm định sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Riêng năm 2026, tổng giá trị trái phiếu đáo hạn khoảng 190,4 nghìn tỷ đồng, thấp hơn 1,7% so với năm 2025 nhưng vẫn tạo áp lực lớn.
Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng chịu áp lực về cân đối kỳ hạn và kiểm soát rủi ro, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ đóng vai trò ngày càng lớn trong cung cấp vốn trung và dài hạn. Khi minh bạch được cải thiện và phát hành được chuẩn hóa, thị trường sẽ thu hút mạnh hơn dòng vốn từ các nhà đầu tư tổ chức dài hạn.
Hoàn thiện pháp lý, hướng tới phát triển bền vững
Sau giai đoạn biến động, Phó Chủ tịch UBCKNN cho rằng các chủ thể tham gia thị trường đã có sự điều chỉnh phù hợp, giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp dần vận hành theo đúng quy luật. Những hạn chế trước đây cũng trở thành động lực thúc đẩy hoàn thiện khung khổ pháp lý.
Các quy định mới trong Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và các nghị định liên quan đã nâng cao điều kiện về năng lực tài chính của tổ chức phát hành, định hướng nhà đầu tư cá nhân tham gia vào các sản phẩm phát hành ra công chúng.
Với trái phiếu riêng lẻ, lãnh đạo UBCKNN cho rằng nhà đầu tư chuyên nghiệp được định hướng tiếp cận các sản phẩm an toàn hơn như có xếp hạng tín nhiệm, tài sản đảm bảo hoặc bảo lãnh thanh toán. Đồng thời, yêu cầu xếp hạng tín nhiệm được mở rộng, trách nhiệm của tổ chức trung gian được tăng cường, qua đó hạn chế phát hành thiếu kiểm soát và từng bước củng cố niềm tin thị trường.
Đối với phát hành ra công chúng, đại diện cơ quan quản lý cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo hướng thuận lợi hơn, đồng thời nghiên cứu cơ chế trái phiếu cho dự án PPP nhằm thu hút nguồn lực tư nhân cho phát triển hạ tầng. Việc thúc đẩy áp dụng xếp hạng tín nhiệm sẽ tiếp tục được coi là công cụ quan trọng nhằm nâng cao minh bạch và hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá rủi ro.
Song song, việc phát triển nhà đầu tư tổ chức dài hạn như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm được chú trọng nhằm tạo nền tảng ổn định. Với phát hành riêng lẻ, định hướng là kênh dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, đi kèm yêu cầu cao hơn về minh bạch thông tin, trách nhiệm các bên và giám sát sử dụng vốn, kết hợp phân cấp quản lý để nâng cao hiệu quả kiểm tra, xử lý vi phạm.
Về phát triển nhà đầu tư, Quyết định số 3168 ngày 12/9/2025 đã phê duyệt đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030, trong đó khuyến khích các quỹ hưu trí và doanh nghiệp bảo hiểm tham gia thị trường, bao gồm đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp. Ngoài ra, Thông tư 136 ban hành ngày 29/12/2025 (có hiệu lực từ 12/5/2026) đã bổ sung quy định về quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng.
Lãnh đạo UBCKNN cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn còn dư địa lớn để trở thành kênh vốn trung – dài hạn quan trọng, song cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và các chủ thể thị trường. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành, hoàn thiện pháp lý, nâng cao minh bạch và kỷ luật, hướng tới phát triển thị trường vốn bền vững.
