Ảnh: Phóng viên tự do/WANA/Reuters phân phối.
Những kịch bản về khả năng các lực lượng người Kurd ở Iran, đang đóng tại Iraq, mở các cuộc tấn công vượt biên vào lãnh thổ Iran bắt đầu thu hút sự chú ý quốc tế sau khi cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng "sẽ rất tuyệt" nếu điều đó xảy ra.
Một cuộc nổi dậy từ người Kurd có thể sẽ dẫn tới hậu quả nghiêm trọng cho Iran trong khi Iran đang phải chống chọi lại chiến dịch trên không từ Mỹ và Israel. Reuters từng đưa tin, các tổ chức dân quân đã yêu cầu quân đội Mỹ cố vấn về phương pháp và khả năng tấn công lực lượng an ninh Iran.
Hai nguồn tin từ người Kurd ở Iran cho hay, quân đội Israel đã liên lạc với các tổ chức nổi dậy người Kurd tại vùng bán tự trị Kurdistan tại Iraq trong khoảng 1 năm qua, và một nguồn tin từ Israel cho biết, các liên lạc này đã được tổ chức "trong thời gian dài".
Hai nguồn tin trên có thông tin trực tiếp về các tổ chức bất đồng chính kiến và nguồn tin từ Israel có thông tin trực tiếp về các liên lạc của Israel với các tổ chức trên. Các nguồn tin đều đã yêu cầu giữ kín danh tính.
Chính phủ Israel và quân đội Israel chưa phản hồi về thông tin này.
Ba nguồn tin cho biết, mục tiêu ban đầu của các phe phái dân tộc Kurd là nhằm thâu tóm lãnh thổ Iran ven biên giới. Một nguồn tin người Kurd cho hay, họ có mục tiêu kiểm soát thị trấn Oshnavieh và Piranshahr, và một số thị trấn khác.
Cũng theo những nguồn tin này, hàng nghìn tay súng đã tập trung trên biên giới phía lãnh thổ Iraq và đang chuẩn bị để tổ chức tấn công trong vòng 1 tuần tới. Reuters chưa thể xác minh thông tin này.
Các ước tính ban đầu cho rằng, lực lượng dân quân có tổng lực lượng khoảng 5.000 tới 8.000 thành viên.
Các nguồn tin người Kurd cho biết, các lực lượng này chủ yếu chiến đấu bằng vũ khí hạng nhẹ. Mặc dù họ có thể không có đủ hỏa lực để giành quyền tự trị, với sự hậu thuẫn của Mỹ và Israel, họ vẫn có thể gây rối loạn trên biên giới.
Nguồn tin từ Israel cho biết, quân đội Israel không kỳ vọng lực lượng này có thể lật đổ Chính phủ Iran, nhưng tin rằng quyết định hậu thuẫn các lực lượng này sẽ giúp bào mòn khả năng kiểm soát khu vực lãnh thổ này của chính phủ Iran cũng như đánh lạc hướng Đoàn Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC).
5 tổ chức bất đồng chính kiến lâu năm tại Iran đã tuyên bố thành lập liên minh trong cuối tháng 2/2026.
Liên minh này bao gồm: Đảng Cuộc sống Tự do Kurdistan (PJAK), Đảng Dân chủ Nhân dân Iran Kurdistan (PDKI), và Đảng Tự do Kurdistan (PAK), các tổ chức đã từng thực hiện nổi dậy và tập trung lực lượng tại Iraq.
Hiện chưa rõ các tổ chức này có nhận được sự ủng hộ từ các tổ chức người Iraq dân tộc Kurd hay không. Tầng lớp lãnh đạo Kurdistan tại Iraq đã công khai khẳng định không có kế hoạch điều động lực lượng tới can thiệp tại Iran, mặc cho những áp lực từ bên ngoài yêu cầu họ đưa ra quyết định đó.
Nguồn tin từ Israel cảnh báo người Kurd ở Iraq đã có dấu hiệu đưa ra sự phản kháng, và nếu không có sự ủng hộ của họ, nhóm người Kurd ở Iran rất khó có thể huy động lực lượng. Việc ông Trump không rõ ràng về khoảng thời gian của cuộc xung đột cũng đã dẫn tới nhiều sự do dự từ các tổ chức.
Ba nguồn tin trên cho biết, người Kurd tại Iran đã cung cấp thông tin tình báo về vị trí các mục tiêu tấn công trên khu vực biên giới cho quân đội Israel và Mỹ .
Nhà phân tích người Israel, ông Jonathan Spyer, nhận định, quân đội Israel đang tìm "mọi cách có thể để tiêu diệt chế độ cầm quyền tại Iran".
Tuy nhiên, ông Danny Citrinowicz, một chuyên gia về Iran và là cựu sĩ quan tình báo của Israel, cho hay, kế hoạch nổi dậy tại Iran không nhận được nhiều sự ủng hộ từ người Iraq và người Iran dân tộc Kurd. Ông cho biết: "Tôi nghĩ rằng họ đang muốn chờ xem chế độ Iran có trụ nổi không".
Các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq đều không đề cao việc ủng hộ tư tưởng ly khai của các tổ chức sắc tộc tại Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Syria và Iran, và họ cũng đã thể hiện không hậu thuẫn kế hoạch nổi dậy tại Iran.
Ông Citrinowicz cho biết, việc ủng hộ phong trào nổi dậy có thể sẽ phản tác dụng cho Mỹ và Israel.
Quân đội Israel đã giữ vững quan hệ quân sự, tình báo và kinh doanh với các tổ chức người Kurd từ những năm 1960 tới nay, và coi họ là lực lượng vùng đệm giữa Israel và kẻ thù chung.
Hai nguồn tin người Kurd cho biết, các phe phái người Kurd phối hợp với Mỹ chặt chẽ hơn so với phối hợp với Israel, tuy nhiên, mọi kế hoạch tấn công xuyên biên giới đều cần có sự hỗ trợ bằng không quân từ cả hai nước.
Theo đó, các tổ chức chưa được viện trợ vũ khí, và có thể sẽ yêu cầu viện trợ các hệ thống phòng không, máy bay không người lái, vũ khí cỡ nhỏ, và hỗ trợ bằng pháo binh.
Các tổ chức người Kurd từ lâu đã hợp tác với quân đội Mỹ, nhưng một số vụ việc gần đây đã gây căng thẳng cho mối quan hệ này.
Một nguồn tin người Iran dân tộc Kurd nhận định, các lãnh đạo người Kurd lo ngại về khả năng bị "phản bội" như các tổ chức người Kurd tại Syria đã bị phản bội, sau khi những tổ chức này bị buộc phải nhượng bộ lãnh thổ sau một thời gian dài đóng vai trò là đối tác chính của Mỹ trong khu vực.
Cũng theo nguồn tin này, các lãnh đạo người Kurd đã yêu cầu Mỹ đưa ra đảm bảo, nhưng không cho biết nội dung chi tiết của các yêu cầu này.
Theo nguồn tin từ người Kurd ở Iran, các phe phái đều có mục tiêu đặt ra khu vực bán tự trị trên lãnh thổ Iran, tương tự như đã đặt ra tại iraq.
(Reuters, 7/3/2026)
Nguyễn Quang Minh
