Huế trước bài toán đặt tên đường trong đô thị di sản hiện đại

Trong tiến trình phát triển của một đô thị, việc đặt tên đường phố và công trình công cộng không hề đơn giản. Bởi đó không đơn thuần là một thao tác hành chính, mà là sự kết tinh của lịch sử, văn hóa, ký ức cộng đồng cùng tầm nhìn phát triển. Với Huế, một đô thị di sản đang chuyển mình mạnh mẽ với tư thế một thành phố trực thuộc Trung ương, công tác đặt tên, đổi tên đường, phố và công trình công cộng càng mang ý nghĩa đặc biệt khi vừa phục vụ quản lý đô thị hiện đại, vừa gìn giữ và lan tỏa chiều sâu văn hóa của vùng đất Cố đô.

Nhìn lại giai đoạn từ năm 2021 đến nay, có thể thấy công tác này đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Toàn thành phố đã trải qua 31 đợt đặt tên, đổi tên đường phố, với tổng cộng hơn 1.000 tuyến đường được định danh, riêng giai đoạn gần đây là 317 tuyến đường. Đây không chỉ là những con số khô khan, mà phản ánh một quá trình chỉnh trang, mở rộng và chuẩn hóa không gian đô thị theo hướng văn minh, hiện đại. Việc đặt tên đường đã góp phần quan trọng vào hoạt động giao dịch, quản lý hành chính, đồng thời tạo nên một "bản đồ ký ức" giúp người dân và du khách nhận diện, cảm nhận rõ hơn về Huế.

Đáng chú ý, việc đặt tên không chỉ tập trung ở khu vực đô thị trung tâm mà đã lan tỏa về các vùng nông thôn, đặc biệt là hệ thống đường xã. Việc lựa chọn tên gọi gắn với địa danh cổ, danh lam thắng cảnh hay những yếu tố văn hóa bản địa cho thấy một cách tiếp cận thận trọng, tôn trọng bản sắc. Đó là cách để mỗi con đường không chỉ là một tuyến giao thông, mà còn là một câu chuyện, một lát cắt của lịch sử và văn hóa địa phương.

Với Huế, một đô thị di sản đang chuyển mình mạnh mẽ với tư thế một thành phố trực thuộc Trung ương, công tác đặt tên, đổi tên đường, phố và công trình công cộng càng mang ý nghĩa đặc biệt.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cũng cho thấy không ít bất cập. Một trong những vấn đề nổi cộm là việc đặt tên các công trình công cộng trong thời gian dài chưa được thực hiện bài bản, đúng quy trình, dẫn đến nhiều tên gọi sai lệch, gây hiểu nhầm. Những trường hợp như cầu Dã Viên bị gọi nhầm là cầu Bạch Hổ, hay cầu Trừng Hà bị ghi thành Trường Hà… không chỉ là lỗi kỹ thuật, mà còn phản ánh sự thiếu nhất quán trong quản lý và nhận thức về giá trị văn hóa của địa danh.

Ở góc độ khác, công tác gắn biển tên đường và đánh số nhà, một khâu tưởng như đơn giản nhưng lại có ý nghĩa rất lớn, vẫn chưa được triển khai đồng bộ. Đến cuối năm 2025, vẫn còn 130 tuyến đường chưa được gắn biển tên, chưa đánh số nhà. Điều này không chỉ gây khó khăn cho người dân trong giao dịch, sinh hoạt, mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý đô thị, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng đô thị thông minh đang được đẩy mạnh.

Nguyên nhân của những hạn chế này đến từ nhiều phía. Trước hết là sự thiếu đồng bộ về hạ tầng – nhiều tuyến đường chưa đạt tiêu chuẩn về chiều rộng, chiều dài nên chưa đủ điều kiện đặt tên. Bên cạnh đó là sự thiếu quan tâm, bố trí nguồn lực chưa tương xứng ở một số địa phương, cũng như năng lực tham mưu của đội ngũ cán bộ cơ sở còn hạn chế trong bối cảnh có nhiều thay đổi về tổ chức bộ máy hành chính.

Một vấn đề đáng lưu ý khác là sự chậm trễ trong việc hoàn thiện các đề án đặt tên cho những công trình quan trọng. Trường hợp cầu qua cửa biển Thuận An và cầu vượt phá Tam Giang là ví dụ điển hình. Dù đã được nghiên cứu, lấy ý kiến rộng rãi và nhận được sự đồng thuận cao từ giới chuyên môn và người dân, nhưng đến nay vẫn chưa được thông qua chính thức. Điều này cho thấy quy trình vẫn còn những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh Huế đang hướng tới mô hình "đô thị di sản", việc đặt tên đường càng cần được nhìn nhận như một phần của chiến lược phát triển văn hóa. Mỗi tên đường cần được lựa chọn kỹ lưỡng, đảm bảo tính khoa học, chính xác, đồng thời phản ánh được chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa. Không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh danh nhân hay địa danh, cần mở rộng cách tiếp cận để đưa vào hệ thống tên đường những giá trị văn hóa đặc trưng của Huế, từ di sản vật thể đến phi vật thể, từ thiên nhiên đến con người.

Ở khía cạnh này, việc xây dựng và cập nhật "ngân hàng tên đường" là một bước đi đúng hướng. Với hơn 1.700 mục từ chưa sử dụng, cùng kế hoạch bổ sung thêm khoảng 500 mục mới trong thời gian tới, Huế đang sở hữu một nguồn dữ liệu phong phú để chủ động trong công tác đặt tên. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải tiếp tục rà soát, chuẩn hóa, đảm bảo mỗi tên gọi đưa vào sử dụng đều thực sự xứng đáng, có giá trị lâu dài.

Song song với đó, việc hoàn thiện hệ thống quy chế, chính sách là yêu cầu cấp thiết. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào hoạt động, việc ban hành một quy chế mới, phù hợp với thực tiễn là điều không thể trì hoãn. Quy chế này không chỉ là cơ sở pháp lý, mà còn là "khung" để đảm bảo sự thống nhất, minh bạch và hiệu quả trong toàn bộ quá trình đặt tên, đổi tên và quản lý hệ thống tên đường, công trình công cộng.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện đặt tên đường ở Huế không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay quản lý, mà còn là câu chuyện về bản sắc và phát triển. Trong một đô thị di sản, mỗi con đường đều có thể trở thành một "không gian kể chuyện", góp phần làm nên sức hấp dẫn riêng có. Khi được đặt tên một cách khoa học, giàu ý nghĩa, những con đường sẽ trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa di sản và đời sống đương đại.

Để làm được điều đó, cần một cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ: từ hoàn thiện hạ tầng, bố trí nguồn lực, nâng cao năng lực cán bộ, đến tăng cường sự tham gia của cộng đồng và giới chuyên môn. Quan trọng hơn, cần đặt công tác này trong mối liên hệ chặt chẽ với chiến lược phát triển văn hóa, du lịch và xây dựng đô thị thông minh.

Huế đang đứng trước một vận hội mới, với khát vọng phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn giữ gìn bản sắc. Trong hành trình đó, việc đặt tên đường phố và công trình công cộng, tưởng như nhỏ bé, lại chính là một trong những "viên gạch" nền tảng để xây dựng nên diện mạo và linh hồn của đô thị. Khi mỗi con đường đều mang trong mình một câu chuyện, một giá trị, thì Huế không chỉ là nơi để đến, mà còn là nơi để nhớ, để yêu và để tự hào.