Giáo sư triết học phục hưng áo dài Việt

Sau hơn nửa thế kỷ học tập, nghiên cứu và giảng dạy tại châu Âu, khi đã ở đỉnh cao sự nghiệp học thuật, bà chọn trở về bên dòng Hương và núi Ngự với dự định tưởng chừng rất giản dị nhưng đầy thách thức: xây dựng cho Huế bảo tàng áo dài xứng tầm cố đô.

Bằng sức mọn của mình, tôi mong Huế có một bảo tàng áo dài đúng nghĩa - nơi trưng bày tinh hoa nghề may, nơi kể câu chuyện áo dài, nơi người trẻ và du khách có thể thưởng lãm tinh hoa quốc phục Việt.

THÁI KIM LAN

Trở về theo tiếng gọi con tim

Chiều xuân, Huế trong veo nắng. Trong khu vườn rợp bóng cây của ngôi nhà cổ mang tên Lan Viên cổ tích trên đường Nguyễn Phúc Nguyên cạnh dòng sông Hương lững lờ trôi, bà Thái Kim Lan chậm rãi rót trà.

Bên ngoài, dưới những tán cây xanh mát, từng tốp nam thanh nữ tú khoác lên mình những bộ áo dài đủ sắc màu say sưa tìm những góc vườn riêng để chụp ảnh. Tà áo khẽ lay trong gió, hòa cùng ánh hoàng hôn vàng nhẹ, tạo nên khung cảnh vừa sống động vừa rất Huế.

Bà Lan hôm đó mặc Giáo sư triết học phục hưng áo dài Việt - Ảnh 2.

Lan Viên cổ tích - điểm đến của bạn trẻ tìm hiểu Bảo tàng gốm cổ sông Hương và sẽ thêm Bảo tàng áo dài

Với bà Thái Kim Lan, áo dài gắn liền ký ức gia đình, với hình ảnh người mẹ người chị, với nếp sinh hoạt truyền thống của người Việt. Nhưng ngày trở về sau nhiều năm xa xứ, bà nhận ra áo dài đang dần bị đẩy về phía lễ hội, sân khấu, hoặc trở thành sản phẩm trình diễn mang tính thời trang nhiều hơn đời sống.

Áo dài vẫn đẹp, nhưng đôi khi đẹp theo cách xa lạ với tinh thần nguyên bản của nó. Từ nỗi trăn trở đó, hành trình phục hưng áo dài của bà bắt đầu.

Không tổ chức những chiến dịch rầm rộ, không áp đặt quan niệm thẩm mỹ, bà chọn con đường giản dị: đưa áo dài trở lại đời sống thường nhật. Bà mặc áo dài khi đi dạo, tiếp khách, dự hội thảo, giảng bài... Áo dài xuất hiện như một lựa chọn tự nhiên, không phô trương.

Cùng với những người bạn tri kỷ trong giới văn hóa, bà tổ chức các buổi trò chuyện, triển lãm, tọa đàm về áo dài: từ lịch sử hình thành, chất liệu vải, phom dáng truyền thống, đến triết lý thẩm mỹ ẩn sau từng đường kim mũi chỉ.

Ở Huế - mảnh đất được xem là "xứ sở áo dài", bà nhấn mạnh rằng áo dài không thể tách rời khỏi không gian văn hóa cố đô. Theo bà, áo dài phải đi cùng nếp sống, lời ăn tiếng nói, cách ứng xử, chứ không chỉ là lớp vải khoác lên người.

Trong các cuộc trò chuyện với giới trẻ, bà không kêu gọi quay về quá khứ, mà khuyến khích họ hiểu quá khứ để bước đi vững vàng hơn trong hiện tại. Áo dài hoàn toàn có thể sống cùng thời đại mới, nếu người mặc hiểu và trân trọng giá trị của nó.

Không dừng lại ở việc mặc và nói về áo dài, bà còn dành nhiều năm lặn lội sưu tầm những chiếc áo dài cổ. Từ áo dài của các mệnh phụ quyền quý trong cung đình triều Nguyễn, của Hoàng thái hậu Từ Cung, đến những chiếc áo giản dị của các bà, các mẹ trong những buổi chợ sớm.

Hễ nghe đâu có áo dài xưa, bà lại tìm đến, đưa về bộ sưu tập riêng và nâng niu như máu thịt. Trong bộ sưu tập, hiện vật quý giá nhất là hoàng bào của vua Khải Định - một chứng tích đặc biệt của lịch sử và thẩm mỹ cung đình Việt.

Ngôi nhà rường mang tên Lan Viên cổ tích ngày nay đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của những người yêu văn hóa Huế. Mỗi năm tại đây diễn ra hàng chục buổi gặp gỡ, tọa đàm xoay quanh các câu chuyện văn hóa, con người và nếp sống Huế.

Nơi đây cũng là địa chỉ Bảo tàng gốm cổ sông Hương với hàng chục ngàn hiện vật được trục vớt từ lòng sông thơm. Mỗi ngày có hàng chục du khách ghé thăm số 120 Nguyễn Phúc Nguyên; không ít trong đó là những bạn trẻ mặc áo dài, vừa chụp ảnh trong khu vườn cổ, vừa lặng lẽ tìm hiểu những trầm tích văn hóa của dòng sông. Đó là cách Thái Kim Lan mong muốn giới trẻ tiếp cận văn hóa Huế: chậm rãi, tự nhiên.

"Người trẻ bây giờ khác với thế hệ chúng tôi. Việc trao truyền văn hóa cũng cần những cách làm phù hợp hơn", bà Lan cho biết đang hoàn tất các thủ tục cuối cùng để mở bảo tàng áo dài tư nhân ngay tại Lan Viên cổ tích. Theo bà, Huế là cái nôi của tà áo dài Việt, là địa phương đi đầu trong việc phục hưng áo dài ngũ thân, khi công chức ngành văn hóa mặc áo dài đi làm như một dạng trang phục công sở.