Tại Hội nghị tháo gỡ khó khăn về tài chính và đẩy mạnh giải ngân vốn năm 2026 diễn ra sáng 19/5, báo cáo từ Bộ Tài chính cho thấy tỉ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực khoa học công nghệ (KH&CN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) mới chỉ đạt khoảng 14,8%.
Mức này thấp hơn nhiều so với mức bình quân chung của cả nước là gần 21,2% trong 5 tháng đầu năm 2026. Tính đến ngày 12/5, tổng số vốn đã giải ngân là trên 7.945 tỷ đồng, đạt 14,78% so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh đây là tiến độ rất chậm và yêu cầu các đơn vị phải nghiêm túc nhìn nhận trách nhiệm.
Dù mặt bằng chung còn thấp, một số địa phương đã ghi nhận kết quả giải ngân tích cực, dẫn đầu cả nước. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh được giao 4.437 tỷ đồng, hiện đã giải ngân đạt 32,6%. TP. Hà Nội được giao 3.087 tỷ đồng, tỉ lệ giải ngân hiện đạt 27,8%. Một số tỉnh khác như Gia Lai đạt 20,94% và An Giang đạt 17,23%.
Kinh nghiệm từ các địa phương này cho thấy sự chủ động trong phân bổ và triển khai vốn là yếu tố then chốt để đạt kết quả cao.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: VGP/Gia HuyTuy nhiên, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cũng nêu một số khó khăn liên quan đến cơ chế lập dự toán, phân bổ và quản lý kinh phí KH&CN, ĐMST và CĐS. Theo đó, quy định xác định mức kinh phí trung bình 3 năm theo từng loại hình nhiệm vụ để làm cơ sở lập dự toán sẽ bất cập đối với các nhiệm vụ quy mô lớn, nhiệm vụ công nghệ chiến lược, nhiệm vụ đặc biệt hoặc các loại hình nhiệm vụ mới chưa có dữ liệu lịch sử; đồng thời chưa có hướng dẫn cụ thể về hệ số điều chỉnh do biến động chính sách, lạm phát hoặc giảm phát…
Để tiếp tục hoàn thiện thể chế, Bộ KH&CN kiến nghị Thủ tướng Chính phủ sửa đổi một số văn bản quy phạm pháp luật, một số nghị định; trong trường hợp cần thiết, tiếp tục kiến nghị Chính phủ có những nghị quyết đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho các bộ, ngành, địa phương.
Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh KH&CN, ĐMST và CĐS là động lực phát triển mới của đất nước, vì vậy cần huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm thúc đẩy mạnh mẽ lĩnh vực này trong giai đoạn tới.
Phó Thủ tướng yêu cầu thủ trưởng các bộ, ngành, lãnh đạo các địa phương phải xác định giải ngân vốn cho KHCN, ĐMST và CĐS là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách không chỉ của năm 2026 mà cả các năm tiếp theo nhằm thực hiện hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Nguồn lực dành cho lĩnh vực này là rất lớn, được bố trí tới 2% ngân sách nhà nước, vì vậy không thể để xảy ra tình trạng vốn đã giao nhưng không giải ngân được.
Mục tiêu đặt ra là phải phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm 2026; bộ, ngành, địa phương nào không hoàn thành phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ và lãnh đạo cấp trên. Đồng thời, các đơn vị phải thực hiện chế độ báo cáo tiến độ giải ngân hằng tháng để Chính phủ theo dõi, đôn đốc.
Hội nghị tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về tài chính và đẩy mạnh giải ngân vốn năm 2026 lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ảnh: VGP/Gia HuyPhó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh các dự án liên quan đến cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng số dùng chung, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ chiến lược hiện đang triển khai rất chậm dù nguồn lực đã được bố trí. Đây là những lĩnh vực then chốt cần ưu tiên tập trung triển khai trong thời gian tới. Các bộ, ngành và địa phương cần xác định rõ kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ, dự án; việc đầu tư phải gắn với hiệu quả thực tế và khả năng lan tỏa.
Về hoàn thiện thể chế, Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp phối hợp tập trung tháo gỡ toàn bộ khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục đầu tư, tài chính trong tháng 6/2026. Các bộ khẩn trương sửa đổi, bổ sung các nghị định, thông tư còn bất cập liên quan đến đầu tư, phân bổ, thanh quyết toán và giải ngân vốn cho lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS.
Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc triển khai các nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS ở các cấp. Bộ KH&CN cần phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ KHCN cấp quốc gia cũng như các quy định liên quan đến ngân sách, đầu tư để kịp thời tháo gỡ bất cập cho địa phương trong quá trình triển khai.
Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp tổng hợp toàn bộ các kiến nghị, vướng mắc của bộ, ngành, địa phương sau hội nghị để xây dựng phương án tháo gỡ.
"Mục tiêu là trong tháng 6/2026 phải cơ bản giải quyết xong các khó khăn, vướng mắc để từ sau tháng 6 trở đi tiến độ giải ngân của lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS đạt kết quả cao hơn", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.
Về định hướng đầu tư thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung ưu tiên hai nhóm nhiệm vụ lớn. Thứ nhất là hoàn thiện, nâng cấp hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia nhằm tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu khoa học bởi muốn phát triển nghiên cứu khoa học thì phải có hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, đồng bộ.
Thứ hai là tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ và sản phẩm công nghệ chiến lược. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Chính phủ đã lựa chọn khoảng 20 nhiệm vụ công nghệ chiến lược giao cho 10 bộ, ngành triển khai và yêu cầu phải sớm tạo ra sản phẩm cụ thể, hiệu quả rõ rệt ngay trong năm 2026.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là phải hành động quyết liệt, xử lý dứt điểm các vướng mắc để bảo đảm nguồn vốn cho KHCN, ĐMST và CĐS được triển khai hiệu quả, tạo ra sản phẩm cụ thể và đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước.
Tuấn Kiệt
