Giải bài toán an ninh năng lượng

Phiên họp Quốc hội chiều 10-4 - Ảnh: quochoi.vn

Ngày 10-4, Quốc hội thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước. Thủ tướng Lê Minh Hưng cho hay trong những ngày qua Chính phủ thường xuyên chỉ đạo bộ ngành phối hợp xử lý điều tiết thị trường xăng dầu, thị trường tiền tệ để kiểm soát tình hình vốn đang chịu tác động lớn từ bên ngoài.

Theo Thủ tướng, một trong những nhiệm vụ trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng là hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những nút thắt cho đầu tư kinh doanh của người dân và doanh nghiệp. Tập trung xây dựng hạ tầng giao thông, năng lượng, trong đó nâng cao năng lực cung ứng và dự trữ các mặt hàng thiết yếu bao gồm xăng dầu.

Cập nhật lại chiến lược an ninh năng lượng quốc gia

Yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ, đảm bảo cung ứng năng lượng và nguồn cung xăng dầu trong dài hạn là vấn đề được Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhìn nhận rõ khi trực tiếp điều hành lĩnh vực này.

Đặc biệt là xung đột tại Trung Đông đã tạo ra cuộc khủng hoảng về an ninh năng lượng lớn nhất từ trước tới nay, ảnh hưởng tới nguồn cung xăng dầu.

Mặc dù Việt Nam đang tự chủ được khoảng 70% từ hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và lọc hóa dầu Nghi Sơn, song ông Hùng cho biết với 30% nguồn nhập khẩu chủ yếu là từ các nước ASEAN (cũng cơ bản mua từ nguồn dầu thô ở Trung Đông).

Vì vậy nếu tính cả lượng dầu thô và xăng dầu đều phải nhập khẩu dưới 70% và phụ thuộc vào Trung Đông, trong bối cảnh nguồn dự trữ quốc gia và dự trữ lưu thông tối thiểu đều rất khó khăn.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu an ninh năng lượng được xác định là ưu tiên số một, phải đảm bảo trên ba trụ cột. Đó là đảm bảo nguồn cung, không đứt gãy khi khủng hoảng và đảm bảo người dân được tiếp cận đủ nguồn xăng dầu, giá phù hợp, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến kinh tế vĩ mô, chỉ số CPI.

Để ứng phó, bộ đã xây dựng các kịch bản ứng phó trong bốn tuần đầu tiên, bốn tuần cộng hai (sáu tuần) và dự phòng khi chiến tranh kéo dài.

Nhiều cơ chế chính sách đã được ban hành như việc thông qua một loạt nghị quyết liên quan cơ chế điều hành và thuế suất với xăng dầu. Đảm bảo đủ nguồn cung trong nước, nâng số ngày dự trữ lưu thông và có dự phòng.

Nếu chiến tranh kéo dài, bộ đã chỉ đạo hai nhà máy lọc dầu trong nước bảo đảm hoạt động với công suất cao. Cơ cấu để tăng sản phẩm về năng lượng, giảm sản phẩm phi năng lượng, nâng mức sản xuất xăng dầu. Đưa vào vận hành các nhà máy ethanol để tăng tự chủ thêm khoảng 14% nguồn cung.

Ngoài ra với việc mở rộng các sắc thuế đã giúp đa dạng hóa nguồn cung từ các khu vực khác ngoài ASEAN. Áp dụng thêm các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, triển khai việc chuyển đổi năng lượng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Nhờ vậy đến nay đã nâng dự trữ xăng dầu từ 15 ngày lên khoảng 26 ngày, không để nguồn cung trong nước bị đứt gãy và giá xăng dầu trong nước ở mức thấp hơn mức bình quân của thế giới.

Dù vậy để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, tăng tự chủ nguồn cung năng lượng thay vì nhập khẩu đã chiếm tới 43,9%, Bộ trưởng Hùng cho hay sẽ cập nhật lại chiến lược về năng lượng quốc gia cũng như quy hoạch về năng lượng, để đảm bảo rằng tỉ lệ nhập khẩu năng lượng sơ cấp sẽ giảm xuống 30% vào năm 2030.

Vì vậy ông mong muốn Quốc hội đồng tình để tăng thêm sự điều hành linh hoạt, chủ động cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại tổ vào sáng 10-4 - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH

Cần có nghị quyết thuế xăng dầu

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa (Tổng Kiểm toán nhà nước) cho rằng để hạn chế những tác động do xung đột tại Trung Đông liên quan đến giá xăng dầu, rất cần ban hành các cơ chế chính sách về thuế để giảm thiểu tác động về giá xăng dầu tăng cao đối với tăng trưởng kinh tế, ổn định giá cả trong nước, bảo vệ dân sinh. Ông nhấn mạnh cần xây dựng nghị quyết về nội dung này.

Tuy nhiên về tổ chức thực hiện, cần cân nhắc ủy quyền cho Chính phủ. Bởi qua mỗi lần điều chỉnh kéo dài hay là rút ngắn việc tiếp tục thực hiện nghị quyết này cần phải có sự đánh giá tác động đa chiều.

Vì vậy Quốc hội nên ủy quyền cho Chính phủ. Trên thực tế chúng ta chỉ bảo đảm được một phần, cơ bản nhập khẩu, nên không thể quyết định được mức giá.

Ông Nghĩa lưu ý với Chính phủ và Bộ Công Thương cần điều hành giá xăng dầu trong nước trong mối quan hệ với mặt bằng giá xăng dầu thế giới, đặc biệt là giá xăng dầu của các thị trường có cùng biên giới biển, đất liền để ngăn chặn việc buôn lậu xăng dầu.

Để giải quyết căn cơ, bên cạnh việc ban hành nghị quyết thuế xăng dầu, ông nhấn mạnh tổ chức thực hiện phải có các giải pháp rất đồng bộ để bảo vệ quyền lợi của đất nước và lợi ích của người dân trong lúc biến động giá xăng dầu rất nhanh và tăng cao.

Ông chỉ ra thế giới luôn biến động rất nhanh, khó lường nên về điều hành kinh tế vĩ mô sẽ có nhiều tình huống. Do đó nếu không chủ động các giải pháp và phương án ứng phó với các tình huống xảy ra, chi phí để xử lý sẽ rất lớn. Đặc biệt là các chi phí liên quan đến ổn định vĩ mô ở trong nước, biến động giá cả và tác động đến tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Nghĩa, việc giá xăng dầu ảnh hưởng do xung đột ở Trung Đông gắn với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030.

Ông cũng khuyến nghị Chính phủ nên chủ động xây dựng một khung chính sách để ứng phó với trường hợp khủng hoảng, tác động bất lợi của các bất thường do chiến tranh, thiên tai, địch họa... tức là có cơ chế chính sách xử lý trong trường hợp khẩn cấp.

Trong chính sách cần thể hiện các kịch bản có thể xảy ra ở cấp độ quốc gia và cấp độ ngành để khi tình huống xảy ra chúng ta sẵn sàng có một khung chính sách để ứng phó.

"Khung chính sách này có thể báo cáo Bộ Chính trị, báo cáo Quốc hội để cho Chính phủ những quyền hạn, nguyên tắc để Chính phủ chủ động, linh hoạt xử lý ứng phó với các tình huống xảy ra theo các cấp độ. Như cấp độ quốc gia và cấp độ ngành, theo mức độ nghiêm trọng.

Tình huống nào xảy ra chúng ta cũng sẵn sàng có các giải pháp ứng phó. Không mỗi lần phải điều chỉnh thuế như thế này mất rất nhiều thời gian và lại phải chờ kỳ họp Quốc hội tới, rất không ổn ở cái chỗ này", ông Nghĩa nói thêm.

Một điểm bán xăng sinh học ở phường Tân Hòa, TP.HCM - Ảnh: HỮU HẠNH

Giảm thuế xăng dầu để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp

Ngày 10-4, Quốc hội đã thảo luận về dự thảo nghị quyết của Quốc hội về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu và nhiên liệu bay về mức 0% theo đề xuất của Chính phủ.

Thông qua nghị quyết là cần thiết

Theo đại biểu Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng), việc thông qua nghị quyết là cần thiết để bình ổn lại được giá cả xăng dầu trong nước, giảm các hệ lụy do tăng của giá xăng, giá dầu, nhiên liệu bay.

Thống nhất hiệu lực thi hành của nghị quyết là kể từ ngày 16-4 đến ngày 30-6 là để giải quyết mang tính tình thế. Trong trường hợp có phát sinh kéo dài cũng thống nhất ủy quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Tuy nhiên để đảm bảo an ninh năng lượng, ông Hạ cho rằng cần tối ưu hóa năng lực sản xuất nội địa. Với hai nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn và Bình Sơn, khả năng đáp ứng được là 70% đến 80% xăng dầu trong cả nước, nhưng cần phát huy cao nhất, tối ưu năng lực sản xuất và đẩy nhanh dự án nâng cấp, mở rộng nhà máy để xử lý được nguồn dầu thu thô và không phụ thuộc, để giảm đi phụ thuộc từ bên ngoài. Cùng đó cần có chiến lược dự trữ quốc gia là vấn đề then chốt trước khi nâng cấp.

"Chúng ta xây dựng các kho, bãi, bãi ngầm, hệ thống kho ngầm với quy mô lớn. Chúng ta phải phân biệt tách bạch giữa dự trữ để sản xuất với dự trữ quốc gia dự trữ xăng dầu.

Đó là hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập với kho của các doanh nghiệp để chủ động. Gắn với đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng và tiết kiệm năng lượng, phát triển nhiên liệu sinh học, E5, E10" - ông Hạ nói.

Đảm bảo tính linh hoạt trong việc điều hành

Ông Trần Hoàng Ngân (TP.HCM) đồng tình việc có nghị quyết để giảm các loại thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu, nhiên liệu bay về mức 0%.

Tuy vậy ông đề nghị cần kéo dài thời gian thực hiện cho đến hết năm 2026 hoặc ít nhất là 30-9, nhằm đảm bảo được tính ổn định về mặt tâm lý đối với doanh nghiệp và người dân. Chính phủ cần phải sớm có một chiến lược và một giải pháp căn cơ để đảm bảo an ninh năng lượng như nghị quyết 70 của Bộ Chính trị và thực hiện việc tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi năng lượng xanh.

Ngoài ra ông cho rằng cần ngăn chặn tình trạng "tát nước theo mưa", phải có thanh tra kiểm tra để đảm bảo tình hình ổn định giá cả. Bởi hiện nay việc miễn, giảm thuế dẫn đến giá xăng dầu trong nước thấp hơn các nước bên cạnh. Vì vậy việc tăng cường kiểm soát và phòng, chống buôn lậu và có hình phạt nặng hơn đối với những tội phạm liên quan đến buôn lậu xăng dầu.

Đại biểu Bùi Xuân Hải (Hải Phòng) cũng cho rằng nên có bổ sung thêm quy định giao cho Thủ tướng ban hành quyết định cá biệt để điều chỉnh rút ngắn hoặc kéo dài hiệu lực của nghị quyết này hoặc từng loại thuế.

Bởi hiện chưa thể xác định được trong tương lai tình hình quốc tế và xăng dầu sẽ ra sao. Do đó, để đảm bảo tính linh hoạt trong việc điều hành của Chính phủ và của Thủ tướng thì Bộ Tài chính và Bộ Công Thương có thể cân nhắc, tính toán ở những thời điểm thích hợp.

Giải trình các ý kiến, ông Ngô Văn Tuấn - Bộ trưởng Bộ Tài chính - cho biết trước các ý kiến còn khác nhau của đại biểu liên quan tới thời hạn áp dụng, Chính phủ sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng.

Ông nhấn mạnh, trong kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được cụ thể hóa nghị quyết Đại hội Đảng XIV, mỗi một công trình, dự án được bố trí phải tính đến hiệu quả kinh tế xã hội của từng chương trình, dự án. Ông mong muốn Quốc hội tiếp tục ủng hộ và giám sát để tạo điều kiện cho Chính phủ thực hiện được các kế hoạch và các giải pháp đã đề ra.