Nga, quốc gia có truyền thống mạnh mẽ trong lĩnh vực đóng tàu, đã từng đặt ra kế hoạch đầy tham vọng nhằm hiện đại hóa hạm đội tàu chở hàng dân sự.
Vào tháng 6/2023, hợp đồng lớn được ký kết để xây dựng 34 tàu chở hàng sông-biển lớp RSD59, thuộc dịch vụ Volga-Donmax.
Đây là loạt tàu lớn nhất trong lịch sử Tổng công ty Đóng tàu Liên hợp Nga (JSC United Shipbuilding Corporation), do Nhà máy Krasnoye Sormovo thực hiện.
Chương trình này nằm trong chiến lược rộng lớn hơn, với tổng cộng 260 tàu được dự kiến đóng mới, được tài trợ chủ yếu từ Quỹ Tài sản Quốc gia (NWF) với số tiền lên đến 134,85 tỷ Rúp (khoảng 1,77 tỷ USD).
Mục tiêu của chương trình không chỉ là thay thế hạm đội cũ kỹ mà còn nhằm tăng cường khả năng vận tải nội địa và quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị.
Các tàu RSD59 có chiều dài 141 mét, rộng 17 mét, được thiết kế để chở hàng tổng hợp và hàng rời như ngũ cốc, than đá, gỗ, kim loại phế liệu và hàng hóa quá khổ. Chúng có thể hoạt động linh hoạt trên sông và biển, hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa Nga.
Chính phủ Nga còn công bố kế hoạch đầu tư hơn 6 tỷ USD để mở rộng và hiện đại hóa ngành đóng tàu thương mại đến năm 2036, coi đây là biện pháp đối phó với các lệnh trừng phạt từ phương Tây.
Tàu chở hàng sông-biển lớp RSD59. Ảnh: Nevsky Shipyard
Tuy nhiên, chương trình này đã vấp phải "đá tảng" lớn từ các yếu tố kinh tế và địa chính trị. Trang The Moscow Times dẫn nguồn nhật báo kinh doanh Vedomosti (Nga) cho biết, tháng trước, Moscow đã buộc phải cắt giảm số lượng tàu RSD59 từ 34 xuống còn 18, với thời gian hoàn thành kéo dài đến năm 2028.
Lý do chính là chi phí sản xuất tăng vọt. Giá mỗi tàu nhảy từ 1,25 tỷ Rúp (16,4 triệu USD) lên 1,67 tỷ Rúp (21,9 triệu USD). Tổng ngân sách chương trình bị cắt giảm xuống còn khoảng 30 tỷ Rúp (393 triệu USD), chủ yếu từ quỹ nhà nước NWF.
Các nhà phân tích trao đổi với báo Vedomosti cho rằng các lệnh trừng phạt quốc tế, đặc biệt là những biện pháp nhắm vào ngành đóng tàu Nga, đã hạn chế nghiêm trọng việc nước này nhập khẩu thiết bị từ phương Tây.
Thiết bị nhập khẩu chiếm đến nửa chi phí của một con tàu, buộc Nga phải chuyển sang thay thế bằng linh kiện nội địa. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn gây trì hoãn tiến độ.
Thêm vào đó, lãi suất cao, thiếu hụt lao động và khó khăn tài chính tại nhà máy Krasnoye Sormovo đã làm tình hình tồi tệ hơn.
Xưởng đóng tàu cho biết, họ đã bắt đầu công việc đóng các tàu mới vào tháng 9/2024, sau khi đã bàn giao 5 tàu RSD 59 trong loạt tàu trước đó. Vào tháng 11/2024, họ thông báo đã khởi công đóng các phần của tàu mới, nhưng tờ The Moscow Times cho biết không có tàu nào được bàn giao trong năm 2024 và dự án đang chậm tiến độ.
Nhìn rộng ra, chương trình đóng tàu dân sự cũng bị thu hẹp từ 260 xuống 219 tàu trong năm 2025. Chính phủ Nga đã ban hành lệnh cắt giảm, nhưng số phận của các tàu còn lại vẫn chưa rõ ràng.
Nguồn tin từ đội ngũ thiết kế nhà máy cho biết, chi phí xây dựng vượt quá giá hợp đồng, dẫn đến rủi ro tài chính cao. Điều này phản ánh thách thức lớn mà Nga đang đối mặt: Duy trì độc lập công nghệ trong bối cảnh bị cô lập kinh tế.
Dù gặp khó khăn, chương trình vẫn là biểu tượng cho nỗ lực tự cường của Nga. Nếu vượt qua, nó có thể củng cố vị thế ngành vận tải của nước này.
Tuy nhiên, với chi phí leo thang và lệnh trừng phạt kéo dài, hòn "đá tảng" này có thể khiến kế hoạch tham vọng bị trì hoãn vô thời hạn, ảnh hưởng đến kinh tế và xuất khẩu.
Minh Đức (Theo Maritime Executive, Moscow Times)
