Theo kết luận, xã Đông Hòa là đơn vị hành chính mới của tỉnh An Giang, được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở hợp nhất xã Đông Thạnh và xã Đông Hòa thuộc huyện An Minh, tỉnh Kiên Giang trước đây. Địa phương có diện tích hơn 15.187 ha với dân số trên 45.000 người.
Theo Thanh tra tỉnh, sau khi sáp nhập, xã Đông Hòa có nhiều tiềm năng phát triển về nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái. Tuy nhiên, thời gian qua, tình hình an ninh trật tự tại một số khu vực diễn biến phức tạp, đặc biệt tại ấp Trung Hòa – nơi có phần diện tích đất do Nông trường Sông Hậu giao lại cho địa phương quản lý.
Buông lỏng quản lý hơn ba thập kỷ
Kết luận thanh tra cho biết, từ năm 2024 đã phát sinh tranh chấp giữa các hộ dân sinh sống trong khu vực này. Nhiều hộ dân liên tục gửi đơn kiến nghị, phản ánh đến các cơ quan chức năng, đề nghị xem xét việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Qua kiểm tra, xác minh, đoàn thanh tra xác định khu đất xảy ra tranh chấp có diện tích thực tế hơn 113.317 m² nằm tại ấp Trung Hòa (trước đây là ấp Hòa Đông), xã Đông Hòa. Năm 1985, Nông trường Sông Hậu đã tiến hành khai hoang khu đất này để trồng lúa. Đến khoảng cuối năm 1986 – đầu năm 1987, Nông trường bàn giao lại cho tỉnh Kiên Giang quản lý.
Tuy nhiên, từ năm 1986 đến nay, chính quyền địa phương không thực hiện các trình tự, thủ tục để xác lập quyền quản lý đất công ích. Hậu quả là toàn bộ khu đất trên không có hồ sơ kỹ thuật địa chính và hoàn toàn bị buông lỏng quản lý trên thực tế.
Sự lỏng lẻo này thể hiện rõ qua việc vào năm 1994 và 2002, UBND xã Đông Hòa đã tự ý lập hợp đồng cho 6 hộ dân thuê tổng diện tích hơn 23.053 m² trái quy định pháp luật. Mặc dù thời hạn cho thuê chỉ 1 năm, nhưng khi hết hạn, xã không tiến hành thanh lý hay chấm dứt hợp đồng, để mặc người dân tiếp tục sử dụng.
Bên cạnh đó, nhiều công trình công cộng như Trường Tiểu học Đông Hòa 3 (xây dựng từ năm 1998), Trường THCS Đông Hòa 1 (xây dựng từ năm 2007) và Trạm cấp nước Đông Hòa (đưa vào sử dụng năm 2025) đều được xây dựng nhưng chưa thực hiện các thủ tục để được cơ quan có thẩm quyền giao đất theo đúng Luật Đất đai.
Thanh tra tỉnh An Giang.
Thu hồi đất trái luật và xây dựng không phép tràn lan
Đỉnh điểm của những sai phạm trong công tác quản lý diễn ra vào năm 2012. Khi đó, Chủ tịch UBND huyện An Minh (cũ) đã ban hành quyết định thành lập đoàn "phúc tra" đối với kết luận thanh tra năm 2010. Cơ quan thanh tra tỉnh khẳng định, việc lập đoàn phúc tra này hoàn toàn không đúng với quy định của pháp luật về thanh tra.
Dựa trên kết luận phúc tra thiếu cơ sở pháp lý này, UBND huyện An Minh đã vội vàng ban hành 15 quyết định thu hồi 99.600m² đất của 15 hộ dân. Đáng nói, sau khi triển khai quyết định thu hồi, UBND xã Đông Hòa không hề thực hiện thủ tục quản lý, để 15 hộ dân vẫn tiếp tục sử dụng đất cho đến nay.
Tình trạng thiếu sát sao của chính quyền còn dẫn đến tình hình vi phạm trật tự xây dựng phức tạp. Chỉ tính từ năm 2024 đến năm 2026, khu vực này có tới 14 trường hợp cất nhà, công trình vi phạm pháp luật về đất đai và xây dựng.
Trong đó, có 10 trường hợp xã phát hiện nhưng không lập thủ tục xử lý vi phạm hành chính, 4 trường hợp còn lại chính quyền hoàn toàn không có biện pháp ngăn chặn.
Kiến nghị xử lý nghiêm trách nhiệm cán bộ
Từ những kết quả xác minh trên, Chánh Thanh tra tỉnh An Giang kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo UBND xã Đông Hòa thực hiện hủy bỏ 15 quyết định thu hồi đất ban hành ngày 14/9/2012 của UBND huyện An Minh do ban hành không đúng quy định.
Chính quyền cần rà soát quá trình sử dụng đất của 21 cá nhân đang sử dụng hiện trạng để giải quyết đúng pháp luật, đảm bảo không thất thoát tài sản Nhà nước và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.
Yêu cầu các Trường học và Trung tâm nước sạch khẩn trương hoàn thiện thủ tục giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Thanh tra tỉnh đề nghị Ban Tổ chức Tỉnh ủy, Sở Nội vụ cùng các cơ quan hữu quan tổ chức kiểm điểm trách nhiệm đối với các cá nhân thuộc UBND huyện An Minh, Thanh tra huyện, Phòng Tài nguyên và Môi trường (giai đoạn trước khi sắp xếp chính quyền) và các cán bộ thuộc UBND xã Đông Hòa đã để xảy ra sai phạm. Đồng thời, cần xử lý dứt điểm các công trình xây dựng trái phép và tình trạng chuyển nhượng đất đai bằng giấy tay sai quy định.
Tuệ Minh
