Trong bối cảnh cuộc xung đột Nga-Ukraine kéo dài, Liên minh châu Âu (EU) được cho là đang xem xét một kế hoạch đột phá, được mô tả là "chưa từng có" để cấp cho Ukraine một vị trí trong khối 27 quốc gia, Politico đưa tin ngày 10/2.
Cách tiếp cận "ngược"
Kế hoạch này – được thảo luận giữa các quan chức, các nhà ngoại giao châu Âu và các đại diện Ukraine – nhằm cho phép Kiev tham gia một phần vào EU từ năm 2027, ngay cả khi chưa hoàn tất toàn bộ các bước cần thiết.
Đây là một cách tiếp cận "ngược" so với quy trình gia nhập truyền thống: Thay vì phải hoàn thiện mọi cải cách trước khi được chấp nhận, Ukraine có thể nhận một số quyền lợi và nghĩa vụ theo từng giai đoạn, đồng thời tiếp tục thực hiện các cam kết còn lại.
Kế hoạch này xuất phát từ mong muốn gửi đi tín hiệu chính trị mạnh mẽ rằng EU vẫn kiên định ủng hộ Ukraine giữa bối cảnh xung đột kéo dài và các cuộc đàm phán hòa bình tiềm năng.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ở Kiev, năm 2023. Ảnh: Belga News Agency
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã nhiều lần khẳng định rằng tư cách thành viên EU là sự đảm bảo an ninh cho Kiev trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.
"Nga có lẽ sẽ cố gắng ngăn chặn con đường hội nhập châu Âu của chúng tôi", ông Zelensky cảnh báo, đồng thời khẳng định Ukraine sẽ "sẵn sàng về mặt kỹ thuật vào năm 2027… "EU đối với chúng tôi là sự đảm bảo an ninh".
Kế hoạch này được cho là không chỉ dành riêng cho Ukraine mà còn có thể áp dụng cho Moldova và Albania, nhằm gửi tín hiệu chính trị mạnh mẽ hỗ trợ các nước này.
Tuy nhiên, ông Zelensky cũng kiên quyết phản đối bất kỳ hình thức "thành viên hạng hai" nào, nhưng có thể chấp nhận nếu nó được quy định rõ ràng như một con đường dẫn đến thành viên đầy đủ.
Kế hoạch 5 bước
Theo Politico, kế hoạch được phác thảo qua 5 bước cụ thể, nhằm vượt qua các rào cản và đẩy nhanh quy trình.
Đầu tiên, để tăng tốc hỗ trợ kỹ thuật, EU đang cung cấp hướng dẫn chi tiết hơn cho Ukraine về các nhóm đàm phán. Một số nội dung đã được chia sẻ và quá trình này sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong các cuộc họp sắp tới.
Các quan chức EU nhấn mạnh rằng không có "lối tắt" nào về chất lượng cải cách, nhưng hỗ trợ kỹ thuật sẽ được tăng cường để Ukraine có thể chuẩn bị tốt hơn dù đang trong tình trạng xung đột.
Tại sao châu Âu bắt đầu nói nhiều về việc nối lại đối thoại với ông Putin?ĐỌC NGAYThứ hai, tạo ra phiên bản tư cách "thành viên từng phần", theo đó, Ukraine có thể được tham gia một số lĩnh vực ra quyết định của EU trước khi hoàn tất toàn bộ 35 chương đàm phán.
Đây là ý tưởng lấy cảm hứng từ khái niệm "Liên minh đa tốc độ" mà một số nước EU từng đề xuất. Moldova và Albania cũng bày tỏ sự quan tâm đến mô hình này, coi đó là cách linh hoạt để tiến gần hơn tới mục tiêu thành viên đầy đủ.
Thứ ba, một số nước thành viên EU đang tìm cách đảm bảo rằng các quyết định liên quan đến mở rộng không bị cản trở bởi sự khác biệt quan điểm nội bộ. Các nhà ngoại giao hy vọng rằng trong thời gian tới, bầu cử tại một số quốc gia thành viên sẽ tạo ra bối cảnh thuận lợi hơn cho việc thống nhất quan điểm về vấn đề Ukraine.
Thứ tư, một số ý kiến cho rằng các đối tác bên ngoài EU, đặc biệt là Mỹ, có thể đóng vai trò hỗ trợ để thúc đẩy sự đồng thuận trong khối. Các bản dự thảo thỏa thuận hòa bình từng được thảo luận cũng đã đề cập đến mốc thời gian năm 2027 như một mục tiêu tham vọng cho quá trình hội nhập của Ukraine.
Thứ năm, vẫn có các biện pháp dự phòng nếu cần thiết. Trong trường hợp khó đạt được sự đồng thuận hoàn toàn, EU có thể cân nhắc sử dụng các cơ chế nội bộ đã được quy định trong hiệp ước để đảm bảo tiến trình không bị đình trệ quá lâu.
Không ít thách thức
Lợi ích lớn nhất của kế hoạch này là giúp Ukraine hòa mình về mặt chính trị vào quỹ đạo châu Âu sớm hơn, ngay cả khi quá trình cải cách vẫn đang diễn ra.
Điều đó không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn tạo động lực để Kiev tiếp tục các nỗ lực cải cách tư pháp, chống tham nhũng và củng cố nhà nước pháp quyền – những lĩnh vực mà Ủy ban châu Âu đã ghi nhận có tiến bộ đáng kể dù trong hoàn cảnh xung đột.
Tuy nhiên, kế hoạch cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc thực hiện một mô hình "thành viên từng phần" đòi hỏi phải sửa đổi hoặc diễn giải lại các quy định hiện hành của EU.
Một số quốc gia thành viên vẫn lo ngại về việc mở cửa quá sớm có thể ảnh hưởng đến tính nhất quán và uy tín của khối.
Ngoài ra, Ukraine vẫn phải chứng minh được khả năng thực hiện các cam kết cải cách một cách thực chất, không chỉ trên giấy tờ.
Dù vậy, ý tưởng này cho thấy EU đang nỗ lực tìm kiếm sự linh hoạt và sáng tạo để hỗ trợ Ukraine trong giai đoạn đầy thử thách.
Nếu được triển khai thành công, nó không chỉ là bước tiến quan trọng cho Kiev mà còn có thể định hình lại cách thức EU tiếp cận quá trình mở rộng trong tương lai, đặc biệt với các quốc gia đang ở tuyến đầu về an ninh châu lục.
Minh Đức (Theo Politico, Kyiv Post)
