Văn hóa không chỉ làm giàu đời sống tinh thần mà còn góp phần tăng trưởng kinh tế

Nêu ý kiến thảo luận tại tổ 1, đại biểu Quốc hội, PGS-TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội bày tỏ thống nhất và đánh giá cao Báo cáo của Chính phủ do Thủ tướng Lê Minh Hưng trình bày tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 và tình hình triển khai năm 2026, cũng như bổ sung Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2026-2030). 

Theo đại biểu Bùi Hoài Sơn, báo cáo cho thấy một tinh thần hành động rõ ràng, quyết liệt, vừa giữ vững ổn định vĩ mô, vừa hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững và thực chất. Đặc biệt, đại biểu rất đồng tình với cách tiếp cận ngày càng toàn diện hơn, khi phát triển không chỉ được nhìn từ kinh tế, hạ tầng hay đầu tư, mà còn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với văn hóa, con người và sức mạnh nội sinh của dân tộc. 

Văn hóa đã được nhìn nhận đúng hơn với tư cách không chỉ là lĩnh vực xã hội, mà còn là một nguồn lực phát triển

PGS-TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, điểm rất đáng ghi nhận trong báo cáo lần này là văn hóa đã được nhìn nhận đúng hơn với tư cách không chỉ là lĩnh vực xã hội, mà còn là một nguồn lực phát triển. Lần đầu tiên, chỉ tiêu phát triển công nghiệp văn hóa (10%) được ghi vào các chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu giai đoạn 2026-2030.

Theo ông Sơn, nếu được thể chế hóa tốt, được đầu tư đúng mức, và được vận hành bằng tư duy đổi mới sáng tạo, thì đây sẽ là một trong những định hướng lớn, có tính đột phá, góp phần tạo nền tảng tinh thần, củng cố bản sắc, tăng cường đồng thuận xã hội và mở ra những không gian phát triển mới cho đất nước trong giai đoạn tới. Đó cũng chính là cách để phát triển nhanh nhưng vẫn bền vững, tăng trưởng cao nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa và phẩm chất Việt Nam. 

“Khi âm nhạc Việt chạm tới trái tim công chúng quốc tế, khi điện ảnh Việt kể được những câu chuyện lớn của dân tộc bằng ngôn ngữ hiện đại, khi thời trang Việt chuyển hóa chất liệu truyền thống thành phong cách đương đại, khi ẩm thực và du lịch văn hóa trở thành trải nghiệm khác biệt, thì đó không chỉ là thành công của một ngành, mà là sự gia tăng sức mạnh mềm, sức cạnh tranh quốc gia và sức hấp dẫn của đất nước” – đại biểu Bùi Hoài Sơn phát biểu. 

Đại biểu Bùi Hoài Sơn tin rằng, nếu làm tốt điều này, văn hóa sẽ không chỉ làm giàu đời sống tinh thần của nhân dân mà còn trực tiếp góp phần vào tăng trưởng hai con số, để sức mạnh văn hóa thực sự làm nên sức mạnh quốc gia.

Nhấn mạnh thêm một nội dung cần được quan tâm mạnh mẽ hơn trong các giải pháp thời gian tới, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa phải thông qua tăng cường năng lực “kể chuyện” quốc gia. Một quốc gia mạnh không chỉ bởi quy mô GDP, mà còn bởi khả năng kể được câu chuyện của mình ra thế giới một cách hấp dẫn, thuyết phục và giàu bản sắc. Câu chuyện ấy có thể được kể bằng âm nhạc, điện ảnh, thời trang, ẩm thực, du lịch văn hóa, bằng từng di sản, từng lễ hội, từng làng nghề, từng không gian sáng tạo, từng con người Việt Nam.

Trong bối cảnh mới, tư duy phát triển cần phải thay đổi theo hướng xác định văn hóa phải đi từ đầu, đi cùng ngay từ đầu, trở thành một trong những logic thiết kế của phát triển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có những phát biểu rất đáng chú ý theo hướng này. Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79 và 80 của Bộ Chính trị ngày 25/2/2026, người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta nhấn mạnh: “Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, chúng ta có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng sẽ thiếu điểm tựa dài hạn”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước cũng chỉ rõ: “Con người có thể giàu lên nhưng nghèo đi về chuẩn mực, về lòng tự trọng, về trách nhiệm công dân và về khát vọng cống hiến”. Đây không chỉ là một cảnh báo về đạo đức xã hội, mà còn là một nhắc nhở sâu sắc về mô hình phát triển. Bởi một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh trong một giai đoạn, nhưng nếu không được nâng đỡ bởi hệ giá trị, bản sắc và nội lực tinh thần, thì sự phát triển ấy sẽ dễ mong manh trước những biến động dài hạn.

Để năng lực kể chuyện quốc gia thực sự góp phần vào mục tiêu phát triển đất nước hai con số, Đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng cần ít nhất ba chuyển động lớn.

Một là đổi mới thể chế và tư duy phát triển. Phải coi văn hóa, công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa, thương hiệu địa phương và sức mạnh mềm là một cấu phần của chiến lược tăng trưởng, chứ không phải phần việc phát sinh sau đó. Khi làm quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn, quy hoạch du lịch hay chiến lược phát triển địa phương, phải đặt câu hỏi: nơi này sẽ kể câu chuyện gì về mình? Điểm tựa bản sắc nằm ở đâu? Không gian văn hóa nào cần được giữ lại? Chuỗi giá trị sáng tạo nào có thể hình thành từ đây?

Hai là đầu tư cho hạ tầng kể chuyện. Hạ tầng ở đây không chỉ là đường sá hay nhà hát, mà còn là bảo tàng hiện đại, trung tâm sáng tạo, dữ liệu số về di sản, nền tảng số cho trải nghiệm văn hóa, công nghệ trình diễn, thiết kế sản phẩm lưu niệm, không gian kinh tế đêm, mạng lưới sự kiện và lễ hội có khả năng định danh địa phương. Một đất nước muốn kể chuyện hay phải có những “sân khấu” đủ tốt cho câu chuyện của mình.

Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa phải thông qua tăng cường năng lực “kể chuyện” quốc gia

Ba là phát triển con người và cộng đồng kể chuyện. Nghệ nhân, người dân bản địa, hướng dẫn viên, nhà thiết kế, nhà làm phim, doanh nghiệp sáng tạo, giáo viên, học sinh, người trẻ ở nông thôn và đô thị, tất cả đều có thể là những “người kể chuyện” của quốc gia. Cần đào tạo họ, hỗ trợ họ, tôn vinh họ và tạo điều kiện để họ sống được bằng chính sự sáng tạo văn hóa của mình. Một quốc gia chỉ thực sự có năng lực kể chuyện khi người dân của quốc gia ấy không chỉ là khán giả, mà là chủ thể tham gia sáng tạo câu chuyện.

Suy cho cùng, tăng trưởng 2 con số không nên chỉ được hiểu là những chỉ tiêu khô cứng trên bảng thống kê. Nó cần được hiểu như khả năng của đất nước trong việc tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một nền tài nguyên, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn từ bản sắc, sáng tạo và trải nghiệm, đồng thời tạo ra một vị thế hấp dẫn hơn trong mắt thế giới. Trong ý nghĩa ấy, năng lực kể chuyện quốc gia không phải chuyện “mềm” đứng ngoài kinh tế, mà là một phần của kinh tế mới, của sức mạnh mềm mới, của nội lực phát triển mới. Khi mỗi di tích biết kể chuyện, mỗi làng bản biết kể chuyện, mỗi xã phường biết kể chuyện, mỗi tỉnh thành biết kể chuyện, thì quốc gia sẽ không chỉ có thêm khách du lịch, thêm thương hiệu, thêm doanh thu, mà còn có thêm một nền tảng tinh thần để đi xa hơn, bền hơn và đẹp hơn trên hành trình phát triển của mình, Đại biểu Bùi Hoài Sơn nhận định.

Lâm Tới