Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 109/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã - có hiệu lực từ ngày 18/5/2026.
Phạt tiền từ 5-10 triệu đồng đối với hành vi vi phạm chế độ hôn nhân.
Theo Nghị định 109/2026, khung hình phạt cho các hành vi vi phạm chế độ hôn nhân tự nguyện, tiến bộ đã được điều chỉnh tăng đáng kể. Cụ thể, phạt tiền từ 5-10 triệu đồng đối với các trường hợp: Người đang có vợ/chồng nhưng lại kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác và ngược lại; Kết hôn hoặc chung sống giữa những người từng có quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi, bố chồng - con dâu, mẹ vợ - con rể, hay bố dượng/mẹ kế với con riêng; Các hành vi ngăn cản kết hôn, ly hôn hoặc yêu sách của cải trong cưới hỏi; Giữ nguyên mức phạt cao nhất (10-20 triệu đồng) đối với các hành vi có tính chất nghiêm trọng hơn về mặt đạo đức và trục lợi chính sách, mức phạt vẫn duy trì ở ngưỡng cao; Kết hôn cận huyết (trong phạm vi ba đời); Cưỡng ép hoặc lừa dối trong việc kết hôn/ly hôn; Kết hôn/Ly hôn giả tạo: Nhằm mục đích xuất nhập khẩu, nhập quốc tịch hoặc trốn tránh các nghĩa vụ tài sản, pháp luật.
Pháp luật xác định việc "chung sống như vợ chồng" không chỉ bó hẹp ở việc có đăng ký kết hôn hay không. Các dấu hiệu chứng minh bao gồm: Sinh hoạt chung, có con chung hoặc tài sản chung; Được hàng xóm, xã hội xung quanh thừa nhận như một gia đình; Đã được giáo dục, nhắc nhở nhưng vẫn duy trì mối quan hệ bất chính.
Cần lưu ý rằng xử phạt hành chính chỉ là bước đầu. Nếu hành vi vi phạm dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị xử lý theo Bộ luật Hình sự: Phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm: Nếu hành vi ngoại tình dẫn đến ly hôn hoặc đã bị phạt hành chính mà còn tái phạm; Phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm: Nếu khiến vợ/chồng hoặc con cái của một trong hai bên tự sát, hoặc cố tình duy trì quan hệ dù đã có quyết định buộc chấm dứt của Tòa án.
Nghị định 109/2026 sẽ chính thức thay thế Nghị định 82/2020 và các văn bản sửa đổi trước đó, đánh dấu bước ngoặt trong việc bảo vệ hạnh phúc gia đình bằng chế tài tài chính mạnh mẽ hơn.
Quỳnh Chi (t/h)
