Vang bóng một thời "thủ phủ chiến mã"
Trước khi những khu công nghiệp mọc lên san sát và dòng người nhập cư đổ về ngày một đông, vùng đất Đức Hòa, Long An cũ (nay là Tây Ninh) từng là nơi cung cấp ngựa đua cho Trường đua Phú Thọ (Tp.HCM) được xem là "thủ phủ ngựa đua" miền Nam suốt nhiều thập niên.
Không cần bảng hiệu hay lời quảng bá, danh tiếng của nơi này được khẳng định bằng chính những bước chân dẻo dai và bền bỉ của những chú ngựa từng tung vó trên các trường đua suốt nhiều thập niên.
Ông Lào chăm sóc và cho ngựa ăn tại chuồng. Dù nghề nuôi ngựa không còn phát triển như trước, ông vẫn duy trì công việc này như một phần gắn bó với cuộc sống hằng ngày.
Những bậc cao niên kể, vẫn còn nhớ rõ thời kỳ hoàng kim ấy, khi việc nuôi ngựa không chỉ là kế sinh nhai mà còn là niềm kiêu hãnh của cả cộng đồng. Vào những năm 1980–1990, đi dọc các con đường làng, hình ảnh chuồng ngựa nằm cạnh nhà dân là điều quen thuộc.
Phía sau mỗi căn nhà là bãi cỏ rộng, nơi những con ngựa được chăn thả, gặm cỏ dưới nắng sớm.
Ông Huỳnh Văn Lào (Ấp Hậu Hòa, xã Mỹ Hạnh, tỉnh Tây Ninh) nhớ lại thời kỳ hưng thịnh bằng ánh mắt đầy hoài niệm: "Ngày trước, cả xóm này gần như nhà nào cũng có ngựa. Ít thì một, hai con, nhiều thì cả chục con. Sáng sớm hay chiều xuống, nhìn đâu cũng thấy người dắt ngựa đi tập. Tiếng vó ngựa quen thuộc đến mức nếu một ngày không nghe lại thấy trống trải".
Theo ông Lào, hiện ông đang nuôi 16 con ngựa, việc nuôi ngựa đua đòi hỏi sự kiên nhẫn và am hiểu sâu sắc. Người nuôi phải biết cách chọn giống, chăm sóc và huấn luyện bài bản. Những con ngựa tốt thường có thân hình cân đối, chân thon dài, cơ bắp săn chắc và đặc biệt là sức bền vượt trội.
Thức ăn của ngựa cũng được chuẩn bị cẩn thận, từ cỏ tươi, lúa, bắp đến cám, nhằm đảm bảo thể lực tốt nhất. "Nuôi ngựa không giống nuôi gia súc khác. Mình phải hiểu tính nó, biết lúc nào nó mệt, lúc nào nó sung sức. Có những con rất thông minh, chỉ cần mình gọi là nó nhận ra ngay", ông Lào chia sẻ.
Sự hưng thịnh của nghề nuôi ngựa Đức Hòa khi ấy gắn liền mật thiết với hoạt động sôi động của Trường đua Phú Thọ tại Tp.HCM nơi từng được xem là trung tâm đua ngựa lớn nhất cả nước.
Những chú ngựa được chăm sóc kỹ lưỡng.
Mỗi tuần, các cuộc đua diễn ra thu hút đông đảo người xem, kéo theo nhu cầu rất lớn về nguồn ngựa đua chất lượng. Đức Hòa với lợi thế quỹ đất rộng, nguồn thức ăn dồi dào và kinh nghiệm nuôi ngựa lâu đời, nhanh chóng trở thành nơi cung cấp ngựa đua chủ lực cho trường đua này.
Ông Lào kể, hồi đó, thương lái và người của trường đua thường xuyên xuống tận Đức Hòa để xem ngựa. Con nào có dáng đẹp, chạy tốt là họ đặt mua ngay hoặc thuê về huấn luyện.
Thời hoàng kim, mỗi khi đến kỳ đua, không khí ở các làng nuôi ngựa Đức Hòa cũng trở nên nhộn nhịp. Người nuôi chăm sóc ngựa kỹ hơn, tăng cường luyện tập để đảm bảo thể lực tốt nhất. Việc có ngựa được tuyển chọn đưa lên trường đua không chỉ mang lại nguồn thu nhập đáng kể mà còn là niềm tự hào lớn lao.
"Có con ngựa thắng giải, giá trị tăng lên gấp nhiều lần. Chỉ bán một con cũng đủ mua chục cây vàng hoặc vài công đất. Nghề nuôi ngựa thực sự giúp nhiều gia đình đổi đời," ông Lào nói.
Không khí nhộn nhịp của nghề nuôi ngựa còn tạo nên một nét sinh hoạt đặc trưng của làng quê. Mỗi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, người dân lại dắt ngựa đi dạo, luyện tập trên những con đường đất đỏ. Tiếng vó ngựa vang lên đều đặn, hòa vào nhịp sống bình dị nhưng đầy sức sống của vùng quê ven đô.
Ở thời kỳ đỉnh cao, nghề nuôi ngựa đã tạo nên một hệ sinh thái kinh tế – xã hội riêng tại Đức Hòa. Không chỉ có người nuôi, mà còn có những người chuyên huấn luyện, chăm sóc, chữa bệnh cho ngựa. Kinh nghiệm nuôi và huấn luyện được truyền từ đời này sang đời khác, trở thành một phần ký ức và bản sắc của vùng đất này.
Khi ngựa không chỉ là sinh kế, mà còn là ký ức
Với những người gắn bó lâu năm, ngựa không đơn thuần là vật nuôi, mà là một phần cuộc đời.
Ông Trần Thành Hưng (xã Mỹ Hạnh, tỉnh Tây Ninh) đứng bên chuồng ngựa cũ, chậm rãi vuốt ve bờm con ngựa già. Ông bảo mình lớn lên cùng tiếng vó ngựa, trưởng thành cùng những buổi theo cha cắt cỏ, và đến nay vẫn chưa từng rời bỏ nghề.
Người nuôi cẩn thận tắm rửa, chăm sóc ngựa.
"Hồi nhỏ, ngủ cũng nghe tiếng ngựa, thức dậy cũng nghe tiếng ngựa. Nó quen thuộc như hơi thở. Con ngựa không chỉ giúp mình sống, mà còn gắn bó như người thân," ông nói.
Có thời, mỗi khi ngựa được chọn đưa lên trường đua, cả gia đình đều hồi hộp chờ tin. Một chiến thắng không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn là niềm tự hào. Khi ngựa đoạt giải, cả xóm cùng chung vui, nhắc đến nó như một phần danh dự của cộng đồng.
Nhưng giá trị lớn nhất mà nghề nuôi ngựa để lại không chỉ nằm ở những giải thưởng hay lợi ích vật chất. Đó là những buổi chiều trẻ con chạy theo đàn ngựa ngoài đồng, là hình ảnh người cha kiên nhẫn dạy con cách chăm sóc vật nuôi, là những bài học về trách nhiệm và sự bền bỉ được truyền lại âm thầm qua năm tháng.
Còn theo anh Tín (người nuôi ngựa lâu năm Mỹ Hạnh) chia sẻ: "Mỗi con ngựa có tính cách riêng. Có con hiền, có con mạnh mẽ. Có con chỉ cần nghe tiếng chủ là quay đầu tìm kiếm. Nuôi lâu rồi, mình không xem nó là tài sản, mà là một phần cuộc sống".
Công việc nuôi ngựa đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm.
Theo thời gian, quá trình đô thị hóa khiến những bãi cỏ dần thu hẹp, số lượng ngựa giảm đáng kể. Tiếng vó ngựa không còn vang lên thường xuyên như trước. Nghề nuôi ngựa không còn giữ vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế như một thời.
Dẫu vậy, với những người còn gắn bó, việc chăm sóc ngựa hôm nay không chỉ để duy trì sinh kế, mà còn là cách gìn giữ ký ức và bản sắc của quê hương.
Trong ánh chiều nơi vùng ven, hình ảnh người đàn ông dắt ngựa chậm rãi trên con đường làng gợi lên cảm giác bình yên xen lẫn hoài niệm. Đó không chỉ là một khoảnh khắc đời thường, mà còn là biểu tượng của sự bền bỉ của một nghề từng làm nên danh tiếng cho cả một vùng đất.
Ở Đức Hòa, những đàn ngựa có thể không còn đông đúc như trước. Nhưng chừng nào vẫn còn những người lặng lẽ chăm sóc chúng mỗi ngày, chừng đó ký ức về "thủ phủ ngựa đua" vẫn còn hiện hữu như một di sản sống, lưu giữ niềm tự hào và hồn cốt của vùng quê miền Nam.
Đoàn Vũ
