Sau khi Hungary dưới thời Thủ tướng Peter Magyar dỡ bỏ phủ quyết, khoảng 6,6 tỷ Euro (7,6 tỷ USD) từ Quỹ Hòa bình châu Âu (EPF) đã được "mở khóa". Tuy nhiên, thay vì nhanh chóng chuyển toàn bộ khoản hỗ trợ cho Ukraine, một cuộc tranh cãi mới đã nổ ra giữa các nước thành viên EU.
Đức – quốc gia đóng góp phần lớn nhất vào quỹ EFP theo tỉ lệ % – ủng hộ việc chuyển đầy đủ gói 6,6 tỷ Euro cho Ukraine. Trong khi đó, Ba Lan kiên quyết đòi hoàn trả chi phí vũ khí đã cung cấp.
EFP là cơ chế ngoài ngân sách nhằm tài trợ cho các sáng kiến quốc phòng. Quỹ EFP có thể được sử dụng để hoàn trả cho các quốc gia chi phí viện trợ quân sự và các hoạt động gìn giữ hòa bình, cũng như cung cấp cho Ukraine các phương tiện để tự vệ.
Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine, tổng cộng, các nước thành viên đã chi khoảng 45,5 tỷ Euro (49,5 tỷ USD), trong đó Brussels về lý thuyết có nghĩa vụ hoàn trả khoảng 14,3 tỷ Euro (15,5 tỷ USD). Tuy nhiên, hiện tại, quỹ chỉ còn 6,6 tỷ Euro (7,6 tỷ USD).
Khoản tiền này đã bị cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orban chặn lại, nhưng với sự thay đổi chính phủ ở Budapest, số tiền này hiện đã có sẵn và nằm dưới sự kiểm soát của Brussels.
Lực lượng cứu hỏa nỗ lực dập tắt đám cháy theo sau một cuộc tấn công quân sự vào Kiev, ngày 24/5/2026, trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine kéo dài. Ảnh: Asharq Al Awsat
Người đứng đầu Chính sách Đối ngoại EU, Kaja Kallas, đã đề xuất một kế hoạch phân bổ khoản tiền này: 10% sẽ được dành để hoàn trả cho các quốc gia thành viên về các khoản mua vũ khí trước đây, trong khi 90% còn lại sẽ được dành để hỗ trợ huấn luyện lực lượng Ukraine và mua sắm trang thiết bị mới cho Ukraine.
Tuy nhiên, Ba Lan đã bác bỏ đề xuất này. Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan Cezary Tomczyk khẳng định Warsaw sẽ "chiến đấu vì từng Euro" và đòi hoàn trả đầy đủ khoảng 2 tỷ PLN (450 triệu Euro) cho số vũ khí đã chuyển giao.
"Đây là tiền của chúng tôi", ông Tomczyk nhấn mạnh trong một cuộc phỏng vấn ngày 10/6 với đài phát thanh RMF 24 của Ba Lan. Ông cho rằng việc giảm hoàn trả sẽ dẫn đến "ít tiền hơn cho quân đội của chúng tôi".
Warsaw mô tả đề xuất hiện tại từ Brussels là một nỗ lực "thay đổi luật chơi giữa chừng". Slovakia cũng ủng hộ lập trường này.
Ngược lại, Đức kiên quyết ủng hộ chuyển toàn bộ số tiền chưa sử dụng trực tiếp hỗ trợ Ukraine thay vì hoàn trả vào ngân sách quốc gia.
Thứ trưởng Quốc phòng Đức Sebastian Hartmann đã nêu rõ quan điểm này tại cuộc họp các Bộ trưởng Quốc phòng EU ở Nicosia (Cộng hòa Síp).
Trên trang web của mình, Bộ Quốc phòng Đức nhấn mạnh EPF được tạo ra như một cơ chế đoàn kết.
"Đức sẽ chi 11,5 tỷ Euro cho Ukraine trong năm nay, vì vậy việc hoàn trả vài trăm triệu Euro sẽ không thay đổi được gì", một nhà ngoại giao EU cho biết.
Quan điểm của Đức được một số quốc gia Bắc Âu chia sẻ, trong khi Pháp cơ bản ủng hộ đề xuất của bà Kallas do đóng góp của Pháp nhỏ hơn.
Một nhà ngoại giao Ba Lan giải thích sự khác biệt: Các nước như Ba Lan hay Slovakia đã cung cấp vũ khí sớm, với khoản hoàn trả đã được tính toán và phê duyệt, nên không muốn chấp nhận mức hoàn trả giảm. Ngược lại, các nước bắt đầu hỗ trợ muộn hơn như Đức lại có xu hướng khác.
Cuộc tranh cãi này cho thấy sự chia rẽ nội bộ EU dù Hungary đã thay đổi lập trường và dỡ bỏ phủ quyết.
Việc phân bổ 6,6 tỷ Euro vẫn đang được thảo luận căng thẳng giữa các bên. Kết quả cuối cùng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hỗ trợ quân sự cho Ukraine trong bối cảnh xung đột kéo dài.
Minh Đức (Theo European Pravda, United24 Media)
