Nhà ở xã hội phát triển còn chậm
"Bài toán" phát triển nhà ở xã hội (NOXH) tại Tp.HCM đang chưa được như kỳ vọng khi quỹ đất có, mục tiêu phát triển lớn nhưng tiến độ triển khai thực tế vẫn chậm. Trong 2 ngày 26 - 27/3, đoàn công tác Bộ Xây dựng đã khảo sát thực tế tại nhiều dự án cho thấy điểm chung là các dự án vẫn chưa xây dựng nhanh chóng, một số dự án mục tiêu phải hoàn thành sớm nhưng vẫn kéo dài.
Điều này khiến nguồn cung NOXH chưa thể cải thiện dù nhu cầu rất lớn. Áp lực càng rõ khi Tp.HCM đặt mục tiêu phát triển hơn 181.000 căn NOXH trong giai đoạn 2026–2030.
Riêng giai đoạn 2026–2027, thành phố dự kiến triển khai hơn 66.000 căn từ hàng chục dự án. Tuy vậy, phần lớn vẫn đang ở giai đoạn chuẩn bị, chưa thể chuyển sang thi công thực tế. Tổng diện tích Tp.HCM dành cho phát triển NOXH khoảng 1.740ha, riêng Tp.HCM cũ là 412ha, phần còn lại được phân bổ 2 địa bàn là Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.
Lãnh đạo Bộ Xây dựng, lãnh đạo UBND Tp.HCM làm việc với sở ban ngành, doanh nghiệp về việc phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn Tp.HCM.
Chiều ngày 27/3, tại buổi làm việc của Bộ Xây dựng, UBND Tp.HCM và các cơ quan ban ngành, doanh nghiệp phát triển NOXH trên địa bàn Tp.HCM. Ông Lê Hữu Nghĩa, Giám đốc Công ty Lê Thành cho rằng, điều khiến doanh nghiệp e ngại không phải là thiếu nhu cầu, mà là rủi ro trong quá trình triển khai. Thủ tục kéo dài, chi phí vốn cao và quỹ đất sạch không sẵn sàng khiến nhiều dự án NOXH mất đi tính khả thi về tài chính.
Ông Nghĩa cho rằng, muốn doanh nghiệp tư nhân tham gia làm NOXH thì cơ chế rất quan trọng. Đặc biệt là "điểm tựa" để doanh nghiệp an tâm làm, từ chính sách, tín dụng ưu đãi ổn định, quy trình minh bạch cho đến cơ chế phân bổ quỹ đất hợp lý.
Ông Lê Hữu Nghĩa, Giám đốc Công ty Lê Thành (phải) làm việc với đoàn công tác Bộ Xây dựng khảo sát tiến độ dự án nhà ở xã hội.
Theo đánh giá của các doanh nghiệp, việc xây dựng và phát triển NOXH tại Tp.HCM không còn nằm ở việc thiếu chính sách hay thiếu nguồn lực ban đầu. Vấn đề cốt lõi là làm sao để các yếu tố đó vận hành trơn tru trong thực tế.
Khi quỹ đất đã sẵn sàng, chỉ tiêu đã rõ ràng, điều còn lại là kỷ luật thực thi: ai làm, làm đến đâu, chậm ở đâu và xử lý thế nào…. nếu được "gỡ" đồng bộ, thống nhất thì việc hàng trăm, thậm chí hàng nghìn căn NOXH không còn quá khó khăn.
Ngược lại, nếu vẫn duy trì cách làm cũ, chính sách đi trước, thực thi theo sau, thì việc dự án kéo dài, vừa làm vừa xin, hoặc thậm chí "đắp chiếu" chờ vẫn sẽ tiếp diễn.
"Điểm nghẽn" nhà ở xã hội nằm ở việc thực thi
Ông Lê Hoàng Châu Chủ tịch Hiệp hội bất động sản Tp.HCM (HoREA) cho rằng, hiện nay về nguyên tắc thì cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội cơ bản đã có, nhưng vấn đề lớn nhất là nguồn lực tài chính. Chính sách có thể làm được, nhưng tiền ở đâu để thực hiện lại là câu chuyện cần phải tháo gỡ.
Theo ông Châu, đơn cử vấn đề lãi suất hiện nay là 5,4%, tuy là ưu đãi nhưng vẫn là áp lực đối với người thu nhập thấp. Trong bối cảnh hiện nay, việc duy trì các gói tín dụng dài hạn, ổn định là rất cần thiết để hỗ trợ cả người mua nhà và doanh nghiệp.
Ông Châu cũng đề cập đến yêu cầu xử lý các dự án tồn đọng và cơ chế chuyển tiếp, có những dự án nếu thu hồi ngay hoặc xử lý cứng nhắc thì sẽ gây lãng phí, trong khi đó cần xem xét thực tế để có thể gia hạn hoặc tháo gỡ cho doanh nghiệp tiếp tục thực hiện.
Một vấn đề khác được chủ tịch HoREA thông tin như vấn đề quy hoạch, đặc biệt là quy hoạch dân số đô thị. Khi dân số thực tế của Tp.HCM hiện nay lớn hơn nhiều so với các chỉ tiêu trong quy hoạch trước đây, có thể lên đến khoảng 17–18 triệu người.
Một dự án xây dựng nhà ở xã hội vẫn còn chậm trong công tác xây dựng.
Tuy nhiên, quy hoạch phân khu lại chưa phản ánh đúng thực tế này, dẫn đến thiếu quỹ đất và khó khăn trong bố trí nhà ở, nhất là nhà ở xã hội. Ngoài ra, ông cũng đề cập đến việc cần linh hoạt hơn trong cơ chế thực hiện, như cho phép chuyển đổi một số dự án, điều chỉnh công năng hoặc có các giải pháp phù hợp để tránh lãng phí nguồn lực hiện có.
Từ góc độ quản lý, ông Nguyễn Văn Sinh, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho hay, chính sách không phải là vấn đề duy nhất, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện. Nếu không "tháo" được các điểm nghẽn trong quy trình và nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan, mục tiêu dù lớn đến đâu cũng khó đạt.
Ông Nguyễn Văn Sinh, Thứ trưởng Bộ Xây dựng.
Thông tin tại buổi họp, ông Huỳnh Thanh Khiết, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tp.HCM cho biết thành phố đang tiến hành rà soát lại toàn bộ danh mục dự án, phân loại cụ thể từng nhóm để có hướng xử lý phù hợp. Những dự án đủ điều kiện sẽ được thúc đẩy nhanh, trong khi các trường hợp chậm trễ sẽ bị xem xét thu hồi hoặc điều chỉnh.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận đang dần thay đổi từ việc "khuyến khích" sang siết kỷ cương thực thi. Các giải pháp như bắt buộc quỹ đất 20% trong dự án nhà ở thương mại, tăng cường chế tài với chủ đầu tư chậm triển khai hay rút ngắn quy trình lựa chọn nhà đầu tư… được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến thực chất hơn trong thời gian tới.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng Tp.HCM, tính riêng trong giai đoạn 2021-2025, thành phố đã hoàn thành 17.902/18.143 căn nhà ở xã hội, đạt 98,7% kế hoạch 5 năm. Riêng năm 2025, địa phương hoàn thành 12.799/13.040 căn, đạt 98,2% kế hoạch năm. Như vậy, TP.HCM cơ bản hoàn thành chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội được Thủ tướng giao trong giai đoạn 2021-2025.
Bước sang giai đoạn 2026-2030, thành phố được giao chỉ tiêu phát triển 181.257 căn nhà ở xã hội. Theo đó, năm 2026 phải hoàn thành 28.500 căn, năm 2027 là 38.157 căn và giai đoạn 2028-2030 khoảng 38.200 căn mỗi năm. Trong thời gian tới, Tp.HCM sẽ tiếp tục "thúc" tiến độ các dự án, nếu vướng mắc sẽ đề xuất hướng xử lý triệt để.
Phát biểu kết luận buổi làm việc, ông Nguyễn Văn Sinh, Thứ trương Bộ Xây dựng chia sẻ Tp.HCM là địa phương được giao chỉ tiêu phát triển NOXH lớn nhất cả nước. Áp lực trong giai đoạn tới rất lớn khi Tp.HCM được giao mục tiêu gần 200.000 căn NOXH đến năm 2030, riêng năm 2026 phải hoàn thành 28.500 căn.
Ông đề nghị Tp.HCM khẩn trương hoàn thiện kế hoạch chi tiết từng năm, xác định rõ số lượng dự án, tiến độ và lộ trình thực hiện; đồng thời đẩy nhanh phê duyệt dự án, cấp phép xây dựng và khởi công thêm nhiều dự án ngay trong năm 2026.
Bên cạnh đó, rà soát các quỹ đất sạch, đặc biệt là những khu đất quy mô vừa và nhỏ, để sớm giao cho nhà đầu tư triển khai. Theo Thứ trưởng, phát triển NOXH phải được xem là nhiệm vụ của cả chính quyền, không chỉ là việc của doanh nghiệp.
Ông Sinh cũng đề nghị doanh nghiệp làm nhà ở xã hội phải trách nhiệm hơn trong quá trình triển khai dự án. Những dự án đã cam kết hoàn thành phải bảo đảm đúng tiến độ, đúng kế hoạch đề ra.
Phùng Sơn
