Người Xê Đăng bày ma trận bẫy bắt 'ông Tý' trộm sâm Ngọc Linh

Chiếc bẫy dây (còn gọi bẫy số 4) được đặt trên cành cây ở vườn sâm Ngọc Linh để bắt chuột vàng - Ảnh: LÊ TRUNG

Chúng chỉ to hơn ngón chân cái, có bộ lông vàng, nhanh nhẹn, bật nhảy tanh tách, là kẻ trộm đáng sợ với những vườn sâm bạc tỉ. Từ củ, thân lá đến quả, hạt, chúng ăn, cắn phá dữ dội.

Để ngăn những "ông Tý" đáng ghét, dân trồng sâm phủ một "ma trận" bẫy, từ bẫy đá, gỗ, bẫy dây, kẹp… được người Xê Đăng chế tác độc đáo đặt chi chít từ dưới đất lên cành cây.

"Ma trận" bẫy từ dưới đất lên cành cây

Vườn sâm gốc Tắk Ngo, thôn 2, xã Trà Linh được rào nhiều lớp lưới, muốn vào đến vườn phải qua nhiều cánh cổng, chốt chặn, có camera giám sát.

Nhưng đó chỉ ngăn ngừa người đột nhập trộm sâm, còn với chuột vàng thì chẳng ăn thua.

Trại sâm này là nơi bảo tồn, cung cấp sâm giống, nơi đây có 4 nhân viên trực chiến ngày đêm. Nhiệm vụ không chỉ trồng, chăm sóc, bảo vệ vườn mà còn là những thợ chế tạo bẫy chuột sâm. Cả nghìn chiếc bẫy được đặt từ dưới đất đến cành cây, chi chít quanh vườn sâm để bắt chuột.

Nhân viên nói lũ chuột không bao giờ ngủ, chỉ cần một chút lơ đễnh lập tức từng đàn sẽ nhảy từ trên cây xuống, dưới lớp lá mục chui lên tràn vào vườn cắn sâm.

"Quanh vườn anh em đặt bẫy như một ma trận để đối phó với lũ chuột", anh Hồ Văn Rủi, nhân viên trại sâm, bộc bạch.

Cầm bẫy len lỏi khắp vườn, anh kể các nhân viên của trại thường đặt các loại như bẫy đá hay gỗ, bẫy kẹp, bẫy dây. Gần 13 năm làm ở trại, họ quen với chế tác bẫy bắt chuột. Loại thông dụng nhất là bẫy đá, bẫy dây được họ làm thành thạo.

Anh Rủi đặt bẫy đá

Anh Rủi kể bẫy đá được chế tạo đơn giản, trước tiên chọn một tảng đá mặt bằng nhẵn, đường kính từ 30-40cm đưa đến vị trí gần hang ổ hay lối đi của chuột.

"Tảng đá được kê lên bởi mấy thanh tre nhỏ, chiếc "cò" bẫy được gài một cách khéo léo, bỏ trái cây hoặc khoai, sắn dưới tảng đá, chỉ cần chuột chui vào ăn thì lập tức bẫy kích hoạt, tảng đá đổ ập xuống đè cứng nó", anh nói.

Còn chiếc bẫy dây (hay bẫy số 4) được chế tạo không quá công phu, chủ yếu bằng tre, dây nhựa, cước. Loại bẫy này đặt ở dưới đất hay cành cây, chọn những lối chuột hay đi qua. Khi chuột chạy qua thì hệ thống bẫy kích hoạt, chốt bẫy sập, sợi dây rút căng lên thì hai thanh tre nhỏ kẹp chặt chuột lại.

Theo anh, sau những giờ chăm sóc vườn sâm, lúc rảnh anh em chặt tre nứa, nhặt đá làm bẫy rồi đặt, đêm xuống cầm đèn pin soi chuột dính bẫy không, đi hết một lượt cũng mất vài giờ.

Chiếc bẫy dây trên cành cây

Kẻ trộm… cũng là đặc sản núi rừng Ngọc Linh

Chuột vàng, kẻ trộm đáng ghét, hung thần những vườn sâm, quanh năm chúng cắn phá nhưng dữ dội nhất thời điểm tháng 7 khi sâm cho hoa, quả chín, món khoái khẩu của chúng. Anh Rủi kể loài chuột này rất thính. "Suỵt! Im lặng nhé để đặt bẫy, chứ chúng thính lắm", anh nói với tôi khi đặt bẫy.

Ông Nguyễn Mạnh Tuấn, một chủ vườn sâm, kể rằng đêm đến lũ chuột tràn vào vườn, hết ăn hạt rồi cắn ngang thân, xới cả củ ăn, rất khiếp.

Và hệ thống "ma trận" bẫy đặt quanh vườn cũng là cách đơn giản nhưng hiệu quả để ngăn ngừa mấy "ông Tý" trộm sâm đáng ghét này. "Người trồng sâm ai cũng biết cách chế tạo bẫy bắt chuột sâm", ông Tuấn nói.

Anh Rủi cho biết chuột vàng tuy là kẻ trộm nhưng thịt của nó lại là đặc sản của người Xê Đăng. Sau khi thăm dính bẫy, đem chuột về làm sạch lông rồi nướng, xào.

"Loài chuột này ăn sâm, mà sâm có vị đắng nên thịt chúng nhẫn nhẫn, béo, thơm ngon", anh kể.

Bẫy trên cây

Rồi dưới đất

Một đường bẫy

Chiếc bẫy bằng miếng gỗ

Anh Rủi đặt bẫy

Chuột vàng, kẻ trộm đáng sợ với những vườn sâm Ngọc Linh

Chuột dính bẫy đá

Dính bẫy dây

Chuột dính bẫy số 4

Vườn sâm trên đỉnh Ngọc Linh