Khi nhắc tới thai sản, nhiều người thường chỉ nghĩ tới quyền lợi của lao động nữ. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi vợ sinh con cũng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản và nhận tiền trợ cấp tương ứng với số ngày nghỉ hợp lệ.
Thực tế, đây là một quyền lợi khá thiết thực nhưng không phải gia đình nào cũng nắm rõ. Nhiều người chỉ biết chồng có thể xin nghỉ để chăm vợ sinh con, trong khi phần “được hưởng tiền như thế nào” lại dễ bị bỏ qua hoặc hiểu chưa đúng. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và thông tin từ BHXH Việt Nam, lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc khi vợ sinh con được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản theo từng trường hợp cụ thể.
Cụ thể, nếu vợ sinh thường một con, chồng được nghỉ 5 ngày làm việc. Nếu vợ sinh phải phẫu thuật hoặc con dưới 32 tuần tuổi, thời gian nghỉ là 7 ngày làm việc. Trường hợp vợ sinh đôi, người chồng được nghỉ 10 ngày làm việc; từ sinh ba trở lên thì được nghỉ thêm 3 ngày làm việc cho mỗi con tính từ con thứ ba.
Nếu vợ sinh đôi phải phẫu thuật, người chồng được nghỉ 14 ngày làm việc; từ sinh ba trở lên mà phải phẫu thuật thì cũng được nghỉ thêm 3 ngày làm việc cho mỗi con từ con thứ ba trở đi. Đáng chú ý, ngày bắt đầu nghỉ phải nằm trong khoảng 60 ngày kể từ ngày vợ sinh con. Nếu nghỉ nhiều lần thì lần nghỉ cuối cùng cũng phải bắt đầu trong khoảng 60 ngày này và tổng thời gian nghỉ không vượt quá mức luật cho phép.
Điều quan trọng cần hiểu cho đúng là khoản tiền này gắn với thời gian người chồng nghỉ việc để hưởng chế độ. Nói cách khác, không phải cứ vợ sinh con là chồng mặc nhiên có thêm một khoản tiền riêng từ BHXH. Muốn hưởng khoản trợ cấp theo số ngày 5, 7, 10 hoặc 14 ngày nói trên, người chồng phải thuộc diện được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản theo đúng quy định.
Cách tính tiền chế độ: Lấy bình quân lương đóng BHXH 6 tháng gần nhất chia 24
Về mức hưởng, Điều 59 của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định trợ cấp thai sản một tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ việc hưởng chế độ thai sản. Đối với trường hợp lao động nam nghỉ khi vợ sinh con, trợ cấp một ngày được tính bằng mức trợ cấp thai sản một tháng chia cho 24 ngày. Đây cũng là cách tính mà BHXH Việt Nam đang hướng dẫn.
Hiểu đơn giản, công thức có thể viết như sau: mức hưởng một ngày bằng mức bình quân tiền lương đóng BHXH của 6 tháng gần nhất chia cho 24; sau đó lấy kết quả này nhân với số ngày được nghỉ. Từ công thức này, người lao động có thể tự ước tính khá nhanh số tiền mình được nhận.
Ví dụ, nếu mức bình quân tiền lương đóng BHXH của 6 tháng gần nhất là 6 triệu đồng mỗi tháng, thì mức hưởng một ngày sẽ là khoảng 250.000 đồng. Khi đó, nếu nghỉ 5 ngày, người chồng được nhận khoảng 1,25 triệu đồng; nghỉ 7 ngày thì khoảng 1,75 triệu đồng; nghỉ 10 ngày thì khoảng 2,5 triệu đồng; còn nghỉ 14 ngày thì khoảng 3,5 triệu đồng. Đây là con số minh họa theo đúng công thức luật định, giúp người lao động dễ hình dung hơn về quyền lợi của mình.
Tuy nhiên, cũng cần phân biệt với khoản trợ cấp một lần khi sinh con. Theo hướng dẫn mới của BHXH Việt Nam, khoản trợ cấp một lần không phải ai cũng có. Trường hợp phổ biến là khi người mẹ không đủ điều kiện về thời gian đóng BHXH thì người chồng, nếu đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 6 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi vợ sinh con, mới được hưởng khoản trợ cấp một lần này. Vì vậy, với đa số lao động nam, khoản dễ gặp nhất vẫn là tiền chế độ tính theo số ngày nghỉ chăm vợ sinh con.
Muốn nhận tiền, người lao động cần nộp hồ sơ đúng hạn
Theo quy trình, người lao động có trách nhiệm nộp hồ sơ cho người sử dụng lao động chậm nhất là 45 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản. Sau khi nhận đủ hồ sơ, người sử dụng lao động có 7 ngày làm việc để lập danh sách và nộp cho cơ quan BHXH. Cơ quan BHXH sau đó giải quyết trong tối đa 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Hồ sơ đối với lao động nam khi vợ sinh con nhìn chung không quá phức tạp. Thành phần cơ bản là bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con. Nếu giấy chứng sinh không thể hiện việc sinh mổ hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi, người lao động cần bổ sung thêm giấy tờ của cơ sở khám chữa bệnh để chứng minh thông tin này. Theo BHXH Việt Nam, đây là căn cứ quan trọng để xác định đúng số ngày nghỉ và mức hưởng.
Trong bối cảnh chi phí sinh nở, chăm sóc mẹ và bé ngày càng lớn, việc hiểu đúng quyền lợi BHXH không chỉ giúp gia đình chủ động hơn về tài chính mà còn giúp người lao động tránh bỏ lỡ khoản hỗ trợ hoàn toàn hợp pháp của mình. Với các ông bố sắp đón con chào đời, điều cần nhớ không chỉ là mình “được nghỉ bao nhiêu ngày”, mà còn là nghỉ thế nào, nộp hồ sơ ra sao và tính tiền như thế nào để không mất quyền lợi.
