Từ trên cao dọc theo Kênh Thầy Cai (xã Nhơn Phú, tỉnh Vĩnh Long), PV ghi nhận những cụm lò gạch cổ san sát hai bên bờ, nối tiếp nhau thành dải dài hàng trăm mét. Các vòm lò cao thấp đan xen, phủ màu đất nung đặc trưng, tạo nên một “bức tường đỏ” ấn tượng dấu ấn riêng có của Mang Thít, nơi từng được mệnh danh là “vương quốc lò gạch” miền Tây.
Những lò gạch truyền thống tại Mang Thít hiện lên với lớp gạch nhuốm màu thời gian, khói vẫn âm ỉ thoát ra từ thân lò như dấu tích của một thời rực lửa. Xen giữa mái xưởng và bãi phơi gạch, không gian làng nghề trải dài bên Kênh Thầy Cai.
Mỗi lò gạch tại Mang Thít cao khoảng 12 m, với chu kỳ sản xuất kéo dài gần một tháng. Trong đó, 5 ngày xếp – dỡ gạch, 15 ngày nung và 10 ngày xây cửa lò, chờ nguội. Gạch được nung bằng trấu, người thợ phải canh lửa liên tục để đảm bảo độ “chín” đạt chuẩn. Sau một mẻ, mỗi lò cho ra khoảng 120.000 viên gạch đỏ au.
Theo lời bà Năm Thương (người có hơn 40 năm gắn bó với nghề) kể lại, nghề gạch gốm tại Mang Thít hình thành từ cuối thế kỷ 19, khi kỹ thuật làm gạch được cộng đồng Khmer truyền lại cho người Kinh và Hoa. Từ những sản phẩm phục vụ xây dựng tại chỗ, nhờ nguồn đất sét phù sa dồi dào và bàn tay khéo léo của người thợ, gạch Mang Thít dần vươn danh khắp Nam Bộ. Đỉnh cao vào thập niên 1980–1990, toàn vùng Vĩnh Long có hơn 3.000 lò gạch đỏ lửa ngày đêm, trải dài theo sông rạch.
Bên cạnh những lò gạch còn đỏ lửa, nhiều lò cổ tại Mang Thít đã “ngủ yên” theo thời gian, phủ kín rêu phong và dấu tích năm tháng. Chính vẻ đẹp trầm mặc, cũ kỹ ấy lại trở thành điểm nhấn độc đáo, thu hút du khách và giới nhiếp ảnh tìm đến để ghi lại những khung hình giàu chất hoài niệm.
Du khách thích thú tham quan không gian trưng bày gốm đỏ tại Vĩnh Long, nơi quy tụ hàng ngàn sản phẩm độc đáo. Nhiều người nhận xét, các hoạt động như “Con đường nghệ thuật gốm đỏ” không chỉ tạo điểm nhấn trải nghiệm mới lạ mà còn góp phần “đánh thức” làng nghề truyền thống, mở ra sức hút du lịch bền vững cho vùng đất Mang Thít trong tương lai.
Ánh chiều buông nhẹ, nhuộm vàng những mái lò gạch cổ, phủ lên Mang Thít một vẻ đẹp trầm lắng và đầy hoài niệm. Giữa không gian yên ả, chỉ còn tiếng nước vỗ nhè nhẹ, khép lại một ngày bình dị nơi “vương quốc lò gạch” nơi ký ức và hiện tại giao thoa trong từng khoảnh khắc.
Quyết định phê duyệt quy hoạch chung Khu lò gạch, gốm Mang Thít (quy mô khoảng 3.060 ha) mở ra định hướng phát triển nơi đây thành khu du lịch trọng điểm của tỉnh Vĩnh Long, tiến tới tầm vóc khu du lịch quốc gia. Trọng tâm là khai thác giá trị làng nghề truyền thống, phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản và môi trường, từng bước hình thành trụ cột kinh tế bền vững cho địa phương.
Không gian quy hoạch lấy vùng lõi dọc kênh Thầy Cai làm trung tâm, kết nối các khu chức năng qua các trục giao thông chính, hình thành chuỗi dịch vụ – du lịch – thương mại liên hoàn. Đồng thời, thiết lập vành đai sinh thái nông nghiệp, hệ thống cây xanh và cảnh quan ven sông nhằm tạo nên hệ sinh thái hài hòa giữa di sản – cảnh quan – dịch vụ.
Quy hoạch cũng đóng vai trò nền tảng pháp lý quan trọng để thu hút đầu tư, tổ chức không gian phát triển và hiện thực hóa mục tiêu đưa Mang Thít trở thành điểm đến đặc sắc của du lịch Đồng bằng sông Cửu Long.
