Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, các tàu thuyền đã bắt đầu di chuyển qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh giới chức Mỹ khẳng định một biên bản ghi nhớ (MoU) dưới dạng điện tử về thỏa thuận ban đầu nhằm chấm dứt cuộc xung đột Mỹ - Israel với Iran đã được ký kết.
Phát biểu của ông Trump hôm thứ Hai được đưa ra sau khi cả Mỹ và Iran thông báo sẽ tổ chức lễ ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày thứ Sáu.
Ông Zelensky sẽ gặp ông Trump tại hội nghị G7 trong nỗ lực thúc đẩy đột phá đàm phán hòa bìnhĐỌC NGAYDù nội dung chính thức của thỏa thuận chưa được công bố, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và một quan chức cấp cao Mỹ cho biết, các điều khoản đã được thống nhất và hai bên đã ký phiên bản điện tử của thỏa thuận.
Mỹ và Iran cho biết, thỏa thuận ban đầu sẽ bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran và chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận.
Các vấn đề phức tạp hơn như tương lai chương trình hạt nhân của Iran, sự hỗ trợ của Tehran dành cho các lực lượng đồng minh trong khu vực, việc giải phóng tài sản bị đóng băng và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt sẽ được đàm phán trong giai đoạn kéo dài 60 ngày.
"Các con tàu đang bắt đầu di chuyển, nhiều chiếc chở đầy dầu mỏ, rời khỏi eo biển Hormuz", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngay trước khi tới Pháp tham dự Hội nghị Thượng đỉnh G7.
"Chúng đang đi theo 'tuyến hàng hải phía Nam', nơi hoàn toàn an toàn, bảo đảm và thông suốt", ông Trump nói thêm, đề cập đến tuyến vận tải đi qua vùng lãnh hải Oman.
Tuyến đường này từng gây lo ngại do nguy cơ thủy lôi trên biển.
"Vẫn còn những tuyến đường khác nữa!!!", ông Trump nhấn mạnh.
Theo hãng tin Reuters, một thông báo quân sự của Mỹ công bố hôm thứ Hai cho biết, lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran vẫn có hiệu lực cho đến khi diễn ra lễ ký kết chính thức.
"Lệnh phong tỏa quân sự đối với các cảng Iran vẫn đang được duy trì, hạn chế mọi hoạt động ra vào các cảng này", thông báo nêu rõ.
"Không được cố gắng vượt qua cho đến khi có chỉ thị rõ ràng".
Quá trình khôi phục hoạt động bình thường sẽ kéo dài
Mặc dù thị trường dầu mỏ quốc tế đã phục hồi sau những tín hiệu tích cực về thỏa thuận, việc đưa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trở lại bình thường hoàn toàn có thể mất nhiều tháng.
Các công ty vận tải biển và lực lượng an ninh hàng hải cho Reuters biết, hoạt động rà phá thủy lôi có thể kéo dài từ 40 đến 50 ngày trước khi các công ty bảo hiểm và hãng tàu cảm thấy đủ an tâm để cho phép tàu thuyền đi qua khu vực này.
Tuy nhiên, một số doanh nghiệp cho biết, họ sẽ sớm nối lại hoạt động vận chuyển.
Phòng Vận tải Quốc tế cho biết, hiện có khoảng 500 tàu đang chờ được đi qua eo biển Hormuz, với khoảng 20.000 thuyền viên bị mắc kẹt.
Phát biểu cùng ông Trump tại Pháp hôm thứ Hai, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết, Pháp và Vương quốc Anh sẽ dẫn đầu một nhiệm vụ phối hợp mở lại tuyến hàng hải này.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã ghi nhận 46 vụ tấn công của Mỹ và Iran nhằm vào các tuyến vận tải biển quốc tế trong suốt cuộc xung đột.
Trong khi đó, ông Trump khẳng định, eo biển Hormuz sẽ được "mở hoàn toàn" vào ngày thứ Sáu.
Trong cuộc họp báo tại Phòng Bầu dục hôm thứ Năm tuần trước, ông Trump bày tỏ sự tin tưởng rằng một thỏa thuận hòa bình với Iran sẽ sớm được ký kết. (Ảnh: Getty qua Independent).
Nhiều câu hỏi vẫn chưa có lời giải
Các chi tiết chính thức về kế hoạch mở lại eo biển Hormuz hiện chưa được công bố, cũng như vấn đề nhạy cảm liên quan đến cơ chế quản lý tuyến đường thủy chiến lược này trong tương lai.
Trước khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2, eo biển Hormuz vẫn hoạt động bình thường.
Các chuyên gia cảnh báo cuộc xung đột đã làm nổi bật hơn nữa vai trò chiến lược của eo biển này, giúp Iran có thêm đòn bẩy khi có khả năng đóng tuyến đường hoặc áp phí đối với các tàu đi qua.
Trong cuộc phỏng vấn với CNBC hôm thứ Hai, ông Vance cho biết, ông kỳ vọng eo biển Hormuz sẽ được mở cửa lâu dài và không thu phí. Ông nói thêm rằng vấn đề này sẽ được thảo luận trong các cuộc đàm phán kỹ thuật.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, cho biết hôm thứ Hai rằng sẽ có các khoản "phí" được áp dụng.
"Mục tiêu của chúng tôi là tạo điều kiện cho hoạt động lưu thông an toàn trên tuyến đường thủy này", ông nói. "Chúng tôi cần thêm thời gian để thảo luận vấn đề quan trọng này với các bên liên quan".
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian mô tả bước đột phá ngoại giao này là một chiến thắng của Tehran.
Ông cũng đề cập đến "một số khác biệt nhỏ trong một phần rất ngắn của thỏa thuận" nhưng không giải thích thêm.
Mỹ khẳng định thỏa thuận đã được "ký điện tử"
Thủ tướng Pakistan: Mỹ - Iran có thể ký thỏa thuận hòa bình trong vòng 24 giờ tớiĐỌC NGAYTrong một cuộc phỏng vấn khác với ABC News, ông Vance cho biết, biên bản ghi nhớ đã được ký "dưới dạng điện tử" từ ngày Chủ nhật, cho thấy các điều khoản chưa được công bố khó có khả năng thay đổi trước lễ ký chính thức vào thứ Sáu.
Một quan chức cấp cao Mỹ giấu tên cũng tiết lộ rằng ông Vance, ông Trump và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã ký vào thỏa thuận điện tử.
Tuy nhiên, Iran chưa xác nhận thông tin ông Ghalibaf đã ký văn bản này.
Quan chức Mỹ cho biết, Washington có thể đưa ra một số nhượng bộ nhỏ trong khuôn khổ MoU, nhưng việc giải phóng tài sản bị phong tỏa và dỡ bỏ trừng phạt sẽ phụ thuộc vào hành động của Iran trong thời gian tới.
Nguồn tin này cũng cho biết, Mỹ chưa thay đổi thế bố trí lực lượng quân sự tại Trung Đông trong thời gian diễn ra 60 ngày đàm phán sau khi MoU được ký, song khả năng giảm hiện diện quân sự trong tương lai vẫn được để ngỏ.
Ông cũng nói rằng dù Washington tuyên bố thỏa thuận bao gồm việc ngừng giao tranh tại Lebanon, văn bản không yêu cầu Israel rút khỏi các khu vực nước này đang kiểm soát.
Phát biểu tại Pháp, ông Trump cho biết, Phó Tổng thống Vance sẽ tham dự lễ ký kết dự kiến ở Thụy Sĩ và văn bản thỏa thuận sẽ được công bố vào thứ Sáu hoặc muộn hơn.
Ông Trump mô tả MoU là "đã được ký xong hoàn toàn".
"Tôi có thể tham gia, hoặc cũng có thể không", ông nói khi được hỏi về khả năng dự lễ ký kết.
Thế Hải (Theo Aljazeera, Arabnews, Reuters)
