Minh bạch chuỗi cung ứng vào giai đoạn quyết định
Theo dõi KTMT trên
Việt Nam tăng tốc truy xuất nguồn gốc nông sản trước 1/7, khi Thái Lan và các nước trong khu vực đẩy mạnh số hóa chuỗi cung ứng để đáp ứng các chuẩn thương mại mới.
Việt Nam đang đặt những viên gạch cuối cùng cho hệ thống truy xuất nguồn gốc nông lâm thủy sản trước thời điểm vận hành từ ngày 1/7/2026, trong bối cảnh khả năng chứng minh nguồn gốc hàng hóa đang trở thành điều kiện tiếp cận nhiều thị trường xuất khẩu.
Chính phủ xác định đây là hạ tầng dữ liệu nền tảng của nông nghiệp xuất khẩu, khi lợi thế cạnh tranh đang dịch chuyển từ sản lượng sang khả năng truy xuất và tuân thủ chuỗi cung ứng.
Phát biểu tại cuộc họp ngày 22/6 về tiến độ triển khai, Thứ trưởng Hoàng Trung coi việc vận hành hệ thống từ ngày 1/7 là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng nền tảng truy xuất nguồn gốc quốc gia.
Sầu riêng – phép thử của hệ thống
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống truy xuất nguồn gốc đã hoàn thiện khoảng 90%, với hơn 18.000 sản phẩm của 149 doanh nghiệp tại 26 tỉnh, thành phố được tích hợp dữ liệu.
Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, cho biết trọng tâm hiện nay là hoàn thiện khung pháp lý và kết nối các dữ liệu nền như mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm để bảo đảm hệ thống vận hành ổn định từ ngày 1/7.
Việt Nam xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia với mục tiêu tích hợp đa ngành hàng và phục vụ nhiều thị trường xuất khẩu.Ảnh: Chinhphu.vn
Ngành sầu riêng, mặt hàng xuất khẩu tỷ USD, được lựa chọn làm mô hình thí điểm cho hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đây cũng là nhóm hàng đang chịu yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc.
Theo các doanh nghiệp tham gia, hệ thống giúp tăng khả năng truy xuất lô hàng, giảm thời gian xác minh và cải thiện mức độ đáp ứng yêu cầu kiểm dịch.
Đại diện Netacom cho biết nhiều doanh nghiệp đã đạt mức tự vận hành hệ thống, không còn phụ thuộc vào hỗ trợ kỹ thuật như giai đoạn đầu. Một số đơn vị thậm chí đã làm chủ hoàn toàn quy trình khai thác và cập nhật dữ liệu.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt với Thái Lan – quốc gia dẫn đầu xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc – khả năng kiểm soát dữ liệu và truy xuất nguồn gốc đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp xuất khẩu.
Áp lực tuân thủ và cơ hội thị trường
Hệ thống mới được kỳ vọng giúp giảm chi phí kiểm tra lặp lại, rút ngắn thời gian thông quan và mở rộng tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn cao như EU, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Tuy nhiên, lợi ích đó đi kèm yêu cầu khắt khe hơn về dữ liệu đối với nông dân và doanh nghiệp nhỏ. Việc số hóa thông tin sản xuất, chuẩn hóa quy trình và duy trì hồ sơ điện tử đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì lựa chọn.
Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho đây là bước chuyển không thể tránh khỏi khi chuỗi giá trị nông sản toàn cầu đang dịch chuyển, từ mô hình dựa trên sản lượng sang mô hình dựa trên khả năng chứng minh nguồn gốc, quy trình sản xuất và mức độ tuân thủ.
Trong cuộc cạnh tranh mới này, dữ liệu trở thành một loại tài sản thương mại.
Cuộc đua truy xuất nguồn gốc không chỉ diễn ra tại Việt Nam. Trên khắp Đông Nam Á, các quốc gia xuất khẩu nông sản đang tăng tốc số hóa chuỗi cung ứng để đáp ứng các tiêu chuẩn thương mại mới.
Việt Nam xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia với mục tiêu tích hợp đa ngành hàng và phục vụ nhiều thị trường xuất khẩu. Nguyên tắc vận hành là “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”, nhằm giảm chi phí tuân thủ và hạn chế trùng lặp dữ liệu.
Trong khi đó, Thái Lan tập trung triển khai nền tảng “EUDR One Data Thailand” nhằm đáp ứng quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), bảo vệ chuỗi thương mại các mặt hàng như cao su, dầu cọ, cà phê, ca cao, gỗ và thịt bò.
Hệ thống của Thái Lan tích hợp dữ liệu đất đai, vị trí địa lý và hồ sơ nông dân để phục vụ các báo cáo thẩm định theo yêu cầu của EU, với lộ trình tuân thủ kéo dài đến năm 2027 đối với một số nhóm doanh nghiệp nhỏ.
Truy xuất nguồn gốc vì thế đang chuyển từ công cụ quản lý sang điều kiện thương mại bắt buộc.
Khi các thị trường lớn ngày càng yêu cầu dữ liệu về nguồn gốc, quy trình sản xuất và dấu vết chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc không còn đơn thuần là câu chuyện công nghệ. Đó đang trở thành tấm vé tham gia thương mại toàn cầu.
Với Việt Nam, hệ thống mới sẽ là phép thử cho tham vọng nâng cấp nông sản từ lợi thế sản lượng sang lợi thế giá trị có thể kiểm chứng.
Nguyễn Vân
