Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI: Khởi đầu của nhiệm kỳ đổi mới

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại cuộc họp về việc chuẩn bị cho Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI. Ảnh chụp ngày 26/3.

Kiện toàn bộ máy, lựa chọn nhân sự cấp cao đủ sức gánh vác trọng trách lớn

Nhiệm kỳ 2026 - 2031 mở ra vào thời khắc có ý nghĩa đặc biệt đối với tiến trình phát triển của đất nước, khi Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc, bứt phá để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược dài hạn. Thời cơ lớn phía trước, song thách thức cũng không nhỏ, đòi hỏi tư duy mới, quyết tâm mới và những bước đi đột phá, hiệu quả hơn nữa.

Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ tầm nhìn và khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Đó không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là định hướng chiến lược mang tính lịch sử, thể hiện ý chí vươn lên mạnh mẽ của dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Tiếp nối thành công rất tốt đẹp của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV; cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031; thành công của Hội nghị Trung ương II, khoá XIV; Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đặt nền móng cho toàn bộ hoạt động của bộ máy Nhà nước, cho tiến trình hoàn thiện thể chế, và cho việc hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước nhanh, bền vững trong 5 năm tới.

Trước hết, đây là kỳ họp mở đầu cho một nhiệm kỳ mới – nơi Quốc hội thực thi quyền lực hiến định trong việc kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước. Kỳ họp này là bước chuyển tiếp mang tính bản lề, đưa kết quả của cuộc bầu cử – sự lựa chọn dân chủ, trực tiếp của Nhân dân trở thành hiện thực trong tổ chức và vận hành của bộ máy Nhà nước; là biểu tượng của sức mạnh đoàn kết, sự đổi mới và sáng tạo trong quá trình lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, cùng sự đồng lòng của toàn thể nhân dân.

Việc kiện toàn nhân sự không đơn thuần là sắp xếp mới tổ chức, mà là sự lựa chọn, khẳng định đội ngũ lãnh đạo tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực, trí tuệ và uy tín, đủ sức gánh vác những trọng trách lớn lao trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong giai đoạn mới; đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả và gần dân hơn; đồng thời bảo đảm sự kế thừa vững chắc, ổn định liên tục và phát triển của bộ máy quyền lực Nhà nước.

Theo đó, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, Quốc hội sẽ xem xét, quyết định số thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bầu Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bầu Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm Ủy ban của Quốc hội, Tổng Kiểm toán Nhà nước, Tổng thư ký Quốc hội - Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.

Quốc hội cũng tiến hành bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Phó Chủ tịch nước, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Quốc hội sẽ quyết định cơ cấu số lượng thành viên Chính phủ, phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; phê chuẩn việc bổ nhiệm Phó thủ tướng, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ.

Dự kiến có khoảng 39 chức danh lãnh đạo cấp cao của Nhà nước ở Trung ương sẽ được Quốc hội bầu và phê chuẩn tại kỳ họp này, đây là nội dung trọng tâm để hoàn thiện bộ máy lãnh đạo cho giai đoạn mới.

Theo quy định của Hiến pháp năm 2013, ngay sau khi được Quốc hội bầu, Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ làm lễ tuyên thệ trước Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại cuộc họp về việc chuẩn bị cho Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI. Ảnh chụp ngày 26/3.

Lập pháp trên tinh thần hành động khẩn trương, quyết liệt và trách nhiệm rất cao trước yêu cầu của thực tiễn

Đặc biệt, khác với thông lệ nhiều nhiệm kỳ trước đây, ngay tại kỳ họp đầu tiên, Quốc hội khoá XVI sẽ xem xét, cho ý kiến và thông qua 8 dự án luật, 1 nghị quyết quy phạm pháp luật.

Các nội dung được trình lần này bao quát nhiều lĩnh vực thiết yếu của đời sống và quản trị quốc gia như: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật Thủ đô (sửa đổi) (theo trình tự thủ tục rút gọn); Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi); Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng; Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (theo trình tự thủ tục rút gọn).

Việc Quốc hội của nhiệm kỳ mới bắt tay ngay vào công tác lập pháp với phạm vi rộng và nhiều nội dung có tính chất nền tảng cho thấy một tinh thần rất rõ ràng: khẩn trương, quyết liệt, không chờ đợi, không tạo độ trễ chính sách.

Điều đó phản ánh bản lĩnh của một Quốc hội hành động, một Quốc hội kiến tạo, trách nhiệm rất cao trước yêu cầu của thực tiễn, một Quốc hội sẵn sàng đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi nhất của phát triển đất nước. Đây không chỉ là việc sửa đổi, bổ sung từng đạo luật cụ thể, mà sâu xa hơn là khởi động một tư duy lập pháp mới cho cả nhiệm kỳ khóa XVI: lấy yêu cầu phát triển làm trung tâm, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp làm mục tiêu phục vụ cao nhất.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trong nhiều cuộc họp luôn nhấn mạnh yêu cầu phải chuẩn bị kỹ lưỡng mọi mặt cho Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI. Ảnh: Vũ Hiếu.

Mỗi đạo luật được thông qua tại kỳ họp này vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật lập pháp thông thường. Đó là những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho một không gian thể chế mới, thông thoáng hơn, hiện đại hơn, minh bạch hơn và có sức cạnh tranh cao hơn, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt, đồng thời mở đường cho các động lực tăng trưởng mới, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân và củng cố niềm tin pháp lý trong toàn xã hội.

Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh tại phiên họp quý I của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và pháp luật: Quốc hội khóa XVI mang trên mình trọng trách đặc biệt lớn lao là phải khẩn trương thể chế hóa ngay trong năm 2026 những nội dung cốt lõi của Văn kiện Đại hội XIV, đồng bộ với Kết luận của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trong nhiều cuộc họp chuẩn bị cho công tác lập pháp tại Kỳ họp thứ Nhất cũng đã nhấn mạnh thông điệp: nhiều dự án luật, nghị quyết sẽ được xem xét, thông qua theo quy trình một kỳ họp nhưng phải bảo đảm chất lượng tốt nhất và sự thống nhất cao trước khi trình Quốc hội. Như vậy để thấy rằng, Quốc hội hành động ngay từ những ngày đầu tiên của nhiệm kỳ mới nhưng không đánh đổi chất lượng lập pháp.

Việc đưa một chương trình lập pháp trúng và đúng ngay vào kỳ họp đầu tiên không chỉ cho thấy khí thế đổi mới mạnh mẽ của Quốc hội khóa mới, mà còn phát đi một thông điệp chính trị rất rõ: thể chế phải thực sự đi trước một bước, mở đường kiến tạo phát triển, khơi thông mọi nguồn lực và đưa khát vọng hùng cường của dân tộc sớm trở thành hiện thực.

Tổng thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh phát biểu tại cuộc họp báo về dự kiến Chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 3/4. Ảnh: Cao Hoàng.

Kỳ họp quyết định những định hướng chiến lược về kinh tế - xã hội cho cả giai đoạn 2026 - 2030

Bên cạnh trọng tâm là công tác nhân sự, công tác lập pháp, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI còn mang trên mình một sứ mệnh có ý nghĩa chiến lược lâu dài: quyết định những định hướng lớn về phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và phân bổ nguồn lực cho cả giai đoạn 2026 - 2030.

Tại kỳ họp này, Quốc hội sẽ xem xét, thảo luận và thông qua hàng loạt nghị quyết đặc biệt quan trọng, bao gồm: Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; Nghị quyết về phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024; Nghị quyết về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; Nghị quyết về kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030.

Đây là những quyết sách chiến lược định hình quỹ đạo phát triển của đất nước trong 5 năm tới, từ mô hình tăng trưởng, cơ cấu đầu tư, ưu tiên hạ tầng, chuyển đổi số, khoa học công nghệ, giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh cho tới bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Trong bối cảnh đất nước đang đứng trước yêu cầu phải phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, tự chủ hơn và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, những nghị quyết được thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất sẽ không chỉ mang ý nghĩa của sự khởi đầu nhiệm kỳ, mà còn là “bộ khung chiến lược” cho việc huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực quốc gia, tạo nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Tổng thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh phát biểu tại cuộc họp báo về dự kiến Chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 3/4. Ảnh: Cao Hoàng.

Nói cách khác, đây là kỳ họp mà Quốc hội không chỉ quyết định công việc của một năm hay một kỳ họp, mà đang hoạch định đường hướng phát triển của cả nền kinh tế, của toàn bộ hệ thống tài chính - đầu tư công và của năng lực cạnh tranh quốc gia trong suốt một giai đoạn phát triển mới.

Đặc biệt, việc quyết định kế hoạch đầu tư công trung hạn, kế hoạch tài chính quốc gia và vay trả nợ công cho cả 5 năm tới có ý nghĩa như thiết kế “kiến trúc nguồn lực” của quốc gia, bảo đảm các nguồn lực được ưu tiên cho những lĩnh vực có tính dẫn dắt, lan tỏa và tạo đột phá, nhất là hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số quốc gia, công nghệ cao, năng lượng, giáo dục đào tạo, y tế chất lượng cao và củng cố tiềm lực quốc phòng – an ninh…

Một điểm nhấn quan trọng khác tại Kỳ họp thứ Nhất là Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét, thông qua Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027. Việc xác lập chương trình giám sát ngay từ đầu nhiệm kỳ không chỉ thể hiện tư duy chủ động, bài bản trong tổ chức hoạt động của Quốc hội, mà còn khẳng định quyết tâm nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của bộ máy Nhà nước.

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao, giám sát không chỉ dừng ở việc xem xét, đánh giá, mà phải hướng tới phát hiện sớm những điểm nghẽn về thể chế, bất cập trong tổ chức thực hiện và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từ đó kịp thời kiến nghị hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, thống nhất trong thực tiễn.

Chủ tịch Quốc hội cũng đã nhấn mạnh yêu cầu, giám sát tối cao của Quốc hội và giám sát chuyên đề của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI phải tập trung ngay vào những vấn đề nóng của đời sống xã hội, từ đó kiến nghị ngay với các cơ quan liên quan và báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý.

Một phiên họp của Quốc hội Khoá XV. Ảnh: Vũ Hiếu.

“Quốc hội khóa XVI phải là Quốc hội của đổi mới, của hành động, của hiệu quả, của gần dân và vì dân”

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026- 2031 vào 31/3 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Thành công của một cuộc bầu cử chỉ thật sự trọn vẹn khi được chuyển hóa thành hiệu quả hoạt động của nhiệm kỳ mới. Lá phiếu của cử tri không dừng lại ở ngày bầu cử; lá phiếu ấy phải được tiếp nối bằng chất lượng lập pháp, bằng hiệu lực giám sát, bằng những quyết sách đúng đắn, kịp thời, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”.

Chính vì vậy, trách nhiệm của Quốc hội khóa XVI, của từng đại biểu trúng cử là rất lớn: phải nhanh chóng cụ thể hóa niềm tin của cử tri thành hành động, thành sản phẩm lập pháp, thành hiệu quả giám sát và thành những quyết sách thiết thực phục vụ nhân dân, phục vụ phát triển đất nước. Theo Tổng Bí thư, “Quốc hội khóa XVI phải là Quốc hội của đổi mới, của hành động, của hiệu quả, của gần dân và vì dân”.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đã chia sẻ, thành công của cuộc bầu cử mới chỉ là bước đầu. Cần đảm bảo mọi công việc được thực hiện liên tục, thông suốt, không để khoảng trống, không để gián đoạn.

Một phiên họp của Quốc hội Khoá XV. Ảnh: Vũ Hiếu.

Niềm tin của nhân dân, sức mạnh của nhân dân là nền tảng của mọi thành công. Niềm tin ấy không thể tự nhiên mà có, và càng không thể giữ được bằng lời nói. Niềm tin đó phải được xây dựng từ: Sự tận tụy trong công việc, sự minh bạch trong hành động, và kết quả cụ thể trong đời sống của người dân. Mỗi đại biểu cần phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: “Vì lợi nước, quên lợi nhà; vì lợi chung, quên lợi riêng" như lời huấn thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Mỗi đại biểu không chỉ nhận những lá phiếu tín nhiệm, mà đang nhận một sự ủy thác thiêng liêng của nhân dân. Vinh dự càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Danh vị có thể được trao trong một ngày, nhưng uy tín chỉ có thể được khẳng định bằng cả một nhiệm kỳ hành động, thậm chí hơn thế nữa. Quyền lực Nhà nước bắt nguồn từ nhân dân và chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sử dụng để phục vụ nhân dân. Chúng ta không thể làm theo lối cũ trong một bối cảnh hoàn toàn mới. Với những con người mới thì cần bản lĩnh, tư duy mới, hành động quyết liệt để tạo ra kết quả mới.

Kỳ họp thứ Nhất không chỉ mở đầu cho nhiệm kỳ Quốc hội mới, mà còn khơi dậy khí thế và định hình tầm nhìn cho cả chặng đường 5 năm tới. Từ Hội trường Diên Hồng, niềm tin và kỳ vọng của cử tri, nhân dân cả nước sẽ được chuyển hóa thành những quyết sách lớn về nhân sự, thể chế và chiến lược phát triển, tạo nền tảng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với thế và lực mới, tư duy đổi mới và khát vọng vươn lên mạnh mẽ.

Tin tưởng rằng, với bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm cao nhất trước Nhân dân, Quốc hội khóa XVI sẽ hoàn thành xuất sắc sứ mệnh được giao, cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đưa đất nước phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, tự cường hơn và thịnh vượng hơn.