Nhiều điểm mới của Luật Thi hành án hình sự
Luật Thi hành án hình sự năm 2025 (hiệu lực từ ngày 01/7/2026) bổ sung nhiều quy định quan trọng liên quan đến việc thi hành án phạt tù. Các quy định mới tập trung làm rõ thời hạn, trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền và nghĩa vụ của người chấp hành án, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thi hành án hình sự.
Luật Thi hành án hình sự 2025 bổ sung Điều 17 quy định cụ thể về thi hành quyết định thi hành án phạt tù. Theo đó, trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định đưa người chấp hành án đi thi hành án, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu hoặc trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng phải hoàn chỉnh hồ sơ và chuyển người chấp hành án đến cơ sở giam giữ phạm nhân để tổ chức thi hành án, trừ trường hợp có tình trạng khẩn cấp, lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Từ ngày 1/7/2026, người bị kết án phạt tù đang bị tạm giam mà thời hạn chấp hành án còn lại dưới 03 tháng kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án sẽ không thực hiện việc chuyển trại.
Đối với người bị kết án phạt tù đang bị tạm giam mà thời hạn chấp hành án còn lại dưới 03 tháng kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, Luật quy định tiếp tục chấp hành án tại chính cơ sở đang giam giữ, không thực hiện việc chuyển trại. Quy định này nhằm hạn chế phát sinh thủ tục, giảm chi phí và bảo đảm ổn định trong công tác quản lý giam giữ.
Đáng chú ý, Luật 2025 quy định chặt chẽ hơn trách nhiệm của người bị kết án phạt tù đang tại ngoại. Theo đó, trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, người chấp hành án phải có mặt tại trụ sở Công an cấp xã nơi cư trú hoặc cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu được chỉ định để làm thủ tục đi chấp hành án.
Quá thời hạn này mà không có mặt, Trưởng Công an cấp xã hoặc Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu sẽ ra quyết định áp giải thi hành án, trừ trường hợp có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Bên cạnh đó, Điều 16 Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định cụ thể nội dung quyết định thi hành án phạt tù. Quyết định phải ghi rõ họ tên, chức vụ người ra quyết định; bản án, quyết định được thi hành; cơ quan có trách nhiệm thi hành; thông tin nhân thân của người bị kết án; thời hạn chấp hành án phạt tù và hình phạt bổ sung. Trường hợp người bị kết án đang tại ngoại, quyết định phải nêu rõ nghĩa vụ có mặt trong thời hạn 07 ngày để đi chấp hành án.
Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Tòa án trong việc chuyển giao quyết định thi hành án. Cụ thể, trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định thi hành án phạt tù, Tòa án phải gửi quyết định cho người chấp hành án (hoặc người đại diện hợp pháp nếu người chấp hành án dưới 18 tuổi), Viện kiểm sát cùng cấp và Bộ Ngoại giao trong trường hợp người chấp hành án là người nước ngoài.
Đồng thời, Tòa án phải gửi cho cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật (kèm theo bản án sơ thẩm nếu có xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm) và quyết định thi hành án phạt tù để tổ chức thi hành theo quy định.
Những điểm mới nêu trên được đánh giá là góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý, bảo đảm tính nghiêm minh, kịp thời và thống nhất trong thi hành án phạt tù theo Luật Thi hành án hình sự 2025.
Sẽ thu thập thông tin sinh trắc học của phạm nhân
Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định, từ ngày 01/7/2026, trại giam và trại tạm giam có trách nhiệm thu thập thông tin sinh trắc học của phạm nhân khi tiếp nhận chấp hành án phạt tù. Dữ liệu này được chia sẻ với cơ quan quản lý căn cước nhằm phục vụ công tác quản lý nhà nước.
Theo Luật, khi tiếp nhận người chấp hành án phạt tù, trại giam hoặc trại tạm giam được chỉ định thi hành án chỉ thực hiện việc tiếp nhận khi có đầy đủ hồ sơ theo quy định. Việc tiếp nhận phải bảo đảm xác định đúng người chấp hành án theo quyết định của Tòa án.
Đáng chú ý, Điều 24 của Luật quy định, trong quá trình tiếp nhận, trại giam, trại tạm giam có trách nhiệm tổ chức thu thập thông tin sinh trắc học của phạm nhân, bao gồm mống mắt, ADN và giọng nói đối với những trường hợp chưa có dữ liệu.
Kết quả thu thập được chia sẻ cho cơ quan quản lý căn cước để cập nhật, điều chỉnh vào Cơ sở dữ liệu căn cước.
Cùng với việc thu thập sinh trắc học, cơ sở giam giữ thực hiện lập biên bản giao nhận người chấp hành án, kiểm tra nhân thân, kiểm tra và xử lý đồ vật mang theo, tổ chức khám sức khỏe cho phạm nhân; đồng thời giải thích quyền, nghĩa vụ và phổ biến nội quy cơ sở giam giữ.
Luật cũng quy định rõ các nội dung phạm nhân phải chấp hành khi nhập trại, như chỉ được đưa vào buồng giam các đồ dùng theo quy định; tiền, giấy tờ có giá, tư trang, kim loại quý phải gửi trại giam quản lý hoặc chuyển cho người thân theo nguyện vọng và tự chịu chi phí; không được sử dụng tiền mặt tại nơi chấp hành án và không được mang theo các đồ vật thuộc danh mục cấm.
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận người chấp hành án, trại giam, trại tạm giam phải thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án, gia đình người chấp hành án và báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự. Trường hợp phạm nhân là người nước ngoài, cơ sở giam giữ phải thông báo cho Bộ Ngoại giao để thực hiện thủ tục theo quy định.
