Và điều khiến xã hội day dứt hơn chính là câu hỏi: Vì sao một đứa trẻ bị tổn thương trong thời gian dài mà không ai biết? Vì sao những tín hiệu đau đớn ấy không được phát hiện? Vì sao một học sinh lại chọn cách kết thúc bằng tuyệt vọng thay vì tìm kiếm sự giúp đỡ?
Không thể phủ nhận trong nhiều trường hợp, môi trường học đường vẫn còn nặng về quản lý hành vi mà nhẹ về quan sát cảm xúc, đời sống tâm lý của học sinh.
Thực tế cho thấy giáo viên chủ nhiệm còn nhiều áp lực với hồ sơ, điểm số, thi đua, nhưng lại thiếu thời gian và kỹ năng để nhận diện những thay đổi tâm lý tinh tế của học sinh.
Trong khi đó, tâm lý "ngại làm lớn chuyện", vấn đề sẽ "chẳng sao đâu" vẫn tồn tại ở người lớn. Có trường hợp khi học sinh phản ánh thì được khuyên "ráng bỏ qua", "tụi nhỏ đùa thôi", "đừng nhạy cảm quá".
Biết bao sự vô tình của thầy cô giáo, cha mẹ và cả những nhà quản lý giáo dục nếu chỉ nghe chứ chưa lắng nghe các em, chỉ nhìn chứ chưa quan sát, chỉ đo điểm số mà quên đi sự hứng thú hay nỗ lực học tập... Chính sự xem nhẹ ấy vô tình làm nhiều học sinh cảm thấy mình đơn độc và bất lực.
Muốn giải quyết tận gốc bạo lực học đường, không thể đợi sự việc xảy ra rồi xử lý. Điều cần thiết hơn là xây dựng một cơ chế phòng ngừa, phát hiện sớm và nâng đỡ tâm lý đủ mạnh.
Một ngôi trường an toàn không chỉ là trường có camera hay nội quy nghiêm khắc, mà là nơi học sinh dám nói thật mà không sợ bị phán xét. Khi học sinh biết rằng mình sẽ được lắng nghe, được bảo vệ và được tôn trọng, các em mới dám lên tiếng.
Giáo viên chủ nhiệm cần được xem là "người giữ nhịp cảm xúc" của lớp học, chứ không chỉ là người quản lý nề nếp. Thầy cô giáo phải đủ gần để nhận ra ánh mắt né tránh, sự thu mình bất thường hay những dấu hiệu "SOS" rất nhỏ từ học sinh.
Muốn vậy, giáo viên cần được tập huấn kỹ năng tham vấn cơ bản, nhận diện nguy cơ tâm lý và xử lý tình huống bạo lực học đường.
Phụ huynh cũng không thể chỉ hỏi con "hôm nay được mấy điểm?". Điều quan trọng hơn là con có vui không, có bị tổn thương không, có đang sợ điều gì không.
Ngoài ra, nhà trường cần dạy học sinh kỹ năng lên tiếng, từ chối bạo lực, kết nối bạn bè tích cực và tìm kiếm hỗ trợ tâm lý hiệu quả. Không thể chậm trễ áp dụng mô hình phối hợp "ba vòng tròn bảo vệ": nhà trường - gia đình - học sinh; và đó phải là mô hình động với các ưu tiên về tác động giáo dục và chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh.
Trong đó, nhà trường giữ vai trò phát hiện và can thiệp; phụ huynh giữ vai trò đồng hành và nâng đỡ; học sinh giữ vai trò chủ động chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau.
Khi ba vòng tròn ấy kết nối chặt chẽ, nguy cơ học sinh bị bỏ rơi trong cô độc sẽ giảm đi rất nhiều và kịp thời phát hiện - xử lý triệt để...
Đừng chờ thêm một vụ việc thương tâm nữa rồi mới giật mình nói về bạo lực học đường. Hãy hành động ngay: lắng nghe học sinh nhiều hơn, quan sát kỹ hơn, can thiệp sớm hơn và yêu thương đúng cách hơn.
Nếu chúng ta chỉ nhìn học sinh bằng cái nhìn thiếu độ nghiêng, thiếu độ cúi, thiếu sự long lanh thực thụ từ ánh mắt, nỗi đau sẽ khó có thể được đồng cảm, sẻ chia để tháo gỡ và giải tỏa...
