Đến Oman, hướng về Hormuz cầu nguyện hòa bình

"Như bạn thấy, có rất nhiều tàu hàng neo kẹt ở đây giữa vịnh Oman và vịnh Ba Tư do ảnh hưởng tình trạng chiến sự, thật là choáng" - xem đoạn clip trên mạng từ Moonesiz, một nữ doanh nhân gốc Kurd sống cùng con trai ở Oman, quay cảnh cô chạy bộ trên bờ biển ở thủ đô Muscat hôm 9-4, khiến tôi nao nao nhớ về chuyến đến vương quốc giàu di sản văn hóa ở Trung Đông.

Quốc gia với vị thế có tầm ảnh hưởng đến eo biển Hormuz - "yết hầu" cửa ngõ hàng hải chiến lược lưu thông qua lại hàng triệu thùng dầu và khí đốt thế giới mỗi ngày.

Viên ngọc yên tĩnh vùng Vịnh

Đặt chân đến sân bay quốc tế Muscat là bạn hiểu vì sao Vương quốc Oman xưa nay được mệnh danh là "viên ngọc yên tĩnh vùng Vịnh" giữa một vùng Trung Đông triền miên khói lửa. Nhà ga hiện đại khánh thành năm 2018 gây ấn tượng với những cây cọ khồng lồ vươn cao tưởng như đụng trần vòm.

Tuyến xe buýt A1 đi 30km về trung tâm thủ đô Muscat giúp tôi có dịp ngồi ngắm cảnh hai bên đường. Oman nổi tiếng cảnh quan thiên nhiên đa dạng từ sa mạc đến biển xanh và những vườn cây nhiệt đới như chuối, đu đủ...

Nhiệt độ ngoài trời 40 độ C nhưng hai bên lề đường bóng hàng cọ thẳng lối, những vườn dừa xanh rợp và hoa muôn sắc rực rỡ nhờ hệ thống dẫn nước tưới cây xanh hoàn toàn lọc mặn từ nước biển. Cảnh sắc giúp bạn vơi cảm giác mình đang giữa vùng đất sa mạc khô cằn (75% diện tích Oman là sa mạc, hơn 20% là núi) và rất hiếm mưa.

Du khách thập phương như tôi thấm thía việc giữ gìn truyền thống văn hóa của người Oman khi bước chân vào địa điểm tôn giáo nổi tiếng nhất là Đại thánh đường Sultan Qaboos, đặt theo tên của Sultan Qaboos bin Said (1940 - 2020) - vị quân vương từng trị vì lâu nhất ở Trung Đông và thế giới Ả Rập, người đã biến Oman từ làng chài đánh cá, bán chà là thành một quốc gia thịnh vượng.

Thánh đường được xây bằng đá cẩm thạch trắng với nhiều hoa văn hình học, lối viết thư pháp thủ công đặc trưng, mang dấu ấn bản sắc không hề lẫn, là một kiệt tác dung hợp kiến trúc phong cách vùng Trung Á, Ấn Độ, Ba Tư hiện đại với mái vòm lớn được trang trí đẹp mắt và 5 ngọn tháp uy nghi cao chót vót.

Vào trong, bạn tận mắt ngắm nhìn được tấm thảm thủ công lớn kỷ lục thứ hai thế giới, nghe đồn tới 600 nghệ nhân dệt tay ròng rã 5 năm trời mới xong, cùng chiếc đèn chùm pha lê khổng lồ nặng tới 10 tấn làm sáng lóa nhà nguyện chính.

Kỳ thực, Oman là quốc gia chọn mô hình phát triển kín đáo và ổn định, rất hạn chế các dự án phô trương tráng lệ như những "nhà giàu Trung Đông" khác. Bác tài Abdullah của Hãng OTaxi - chở tôi đi dọc theo con đường ven biển để đến khu phố cổ Old Muscat - cho biết: "Nhà cửa, dinh thự ở đây phải sơn màu trắng và không được xây cao quá 9 tầng để giữ gìn cảnh quan, bản sắc chung".

Giữ gìn di sản

Chúng tôi đi thăm cung điện hoàng gia Royal Palace hai mặt giáp dãy núi đá và biển cả. Cung điện uy nghi nổi bật trong nắng trưa với cột vòm tòa nhà sơn hai màu xanh và vàng óng, tượng trưng cho màu của biển cả và ánh mặt trời.

Bạn tận mắt chiêm ngưỡng quần thể pháo đài đá kiên cố Mirani, Jalali xây dựng từ thế kỷ 16 trên đồi cao mà người Oman giữ gìn như "quốc bảo". Các pháo đài cổ này đã bảo vệ phố cảng Muscat qua nhiều thế kỷ. Oman bảo tồn được khoảng 500 pháo đài, tháp canh cổ nằm rải rác dọc theo 1.700km đường biển.

Bác tài Abdullah chỉ tay liến thoắng: "Chúng (pháo đài) cho phép mọi người phương xa đến như bạn kết nối với lịch sử của Oman. Pháo đài kể được câu chuyện quá khứ về Oman mà không cần lời". Ông ta nói pháo đài là biểu tượng thể hiện lòng dũng cảm, niềm tự hào và sự quy hoạch di sản cẩn thận của vương quốc: "Bạn sẽ kính trọng sâu sắc hơn đối với người dân chúng tôi".

Cũng như du khách đến TP.HCM luôn ghé chợ Bến Thành, tôi đến Muscat không thể bỏ qua việc ghé chợ lớn Old Bazaar với vô số lối đi như mê cung dưới các mái vòm lát kính in hoa văn rực rỡ, nghe mùi trầm hương, mùi gia vị và mùi cà phê (hay còn gọi là trà) kahwa thơm lừng mùi vỏ quế, nghệ tây (saffron) và bạch đậu khấu.

Những ai có thú sưu tầm đồ lưu niệm có thể bị chìm đắm trước vô vàn trang sức thủ công, lụa là, vàng bạc đồ cưới, khăn choàng, khay hộp, pha lê lấp la lấp lánh, nước hoa, chiết xuất nhũ hương là món đặc sản nổi tiếng của Oman luôn được đốt bốc khói thơm ngào ngạt...

Từ vịnh Oman hướng về Hormuz

Bến cảng Sultan Qaboos (trước đây gọi là Mina) ở quận Mutrah rộng mênh mông, tấp nập tàu thuyền, những dãy nhà trắng toát hiện đại kết hợp kiến trúc Ả Rập truyền thống, phong thủy "tựa núi hướng biển" mang đến cho bạn bài học về sự phát triển đô thị, vùng miền không nhất thiết phải đánh đổi bằng bản sắc bị xóa nhòa mà ngược lại.

Trong lịch sử, Oman có thời phát triển mạnh nhờ đi tiên phong trong nghề hàng hải. Chuyện hút dầu lên bán kiếm tiền chi tiêu chỉ về sau này (trữ lượng dầu mỏ Oman chỉ xếp khiêm tốn thứ 25 toàn cầu).

Từ bến cảng Mutrah phóng tầm nhìn ra vịnh biển xanh thẳm khiến bạn nhớ rằng Oman có một vị thế độc nhất vô nhị trên bản đồ vùng Trung Đông: họ có một phần nẻo đất Musandam địa hình hiểm trở nhọn như đầu ngọn giáo ngay ở eo biển Hormuz và tách rời hẳn với vương quốc.

Từ thủ đô Muscat đến Musandam đi đường bộ khoảng 573km và phải xuyên qua biên giới UAE!

Giở trang lịch sử lý thú để biết tại sao Oman có phần chủ quyền địa lý tréo ngoe song tạo nên lợi thế địa chính trị để bảo vệ tuyến đường thương mại trên biển quý hơn cả vàng này. Ấy là do di sản lịch sử hàng hải từ thế kỷ 17 để lại, với sự trung thành của bộ lạc định cư vùng Musandam và các hòn đảo ven biển ở Hormuz đối với vương triều Oman.

"Đã đi qua nhiều vùng đất Trung Đông nắng gió, tôi biết không phải nơi nào cũng dễ tiếp cận người bản xứ. Tuy nhiên đến Oman thì cảm nhận rõ sự hiếu khách, hiền hòa của người dân địa phương cùng nhịp sống trật tự, chậm rãi của họ" - Vũ Anh Duy, cựu sinh viên Học viện Ngoại giao vừa trở về Việt Nam ngày 11-4 sau nhiều ngày lang thang Syria, Saudi Arabia..., cho biết.

Còn tôi thì vẫn luôn nhớ lúc mình và nhiều du khách khác ngồi bệt bên bậc thềm hàng lang nơi thánh đường Sultan Qaboos cực kỳ sạch sẽ giữa bụi cát miền Trung Đông. Hẳn bao người như chúng tôi đến đây đã tâm đầu ý hợp về lời khấn nguyện cho hòa bình.

Người Việt Nam thuận tiện xin thị thực điện tử (e-visa) du lịch Oman thời hạn 30 ngày, hoặc nhập cảnh du lịch tối đa 14 ngày nếu sở hữu visa còn hạn của Mỹ, Canada, Úc, Anh, khối Schengen...

Ở Oman có nhiều người Việt sống ở các phố thị lớn như Muscat, Salalah (phía Nam) hay Sohar (phía Bắc) bán nhiều món Việt cho cộng đồng như phở khô, gà ủ muối, bánh bột lọc, củ kiệu, cà pháo, me ngâm... chủ yếu nguồn từ Dubai (UAE) nhập qua.

Ở thủ đô Muscat có quán Phở, Trà sữa và Cà phê Việt Nam nằm gần giao lộ Al Ghubrah và Al Marafah do người Việt làm chủ, mở cửa từ 12h30 đến 22 hàng ngày, bán phở bò, phở gà, bún bò, nem chả.

Oman có diện tích 309.500 km², dân số khoảng 5,5 triệu người, GDP bình quân đầu người hơn 18.000 USD, có chỉ số phát triển con người cao và là quốc gia an toàn thứ 5 trên thế giới theo đánh giá từ Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF).

Giữa khu vực bất ổn, Oman là hình mẫu "vùng an toàn" hiếm có khi chọn chính sách ngoại giao trung lập và nghệ thuật "không chọn phe" - vốn xuất phát từ cội nguồn khoan dung, hữu nghị lâu đời và luôn kêu gọi sự chung sống bình hòa giữa mọi dân tộc.