Để ngăn chặn hiệu quả, cần điều hành thị trường linh hoạt, tăng nguồn cung hợp pháp, minh bạch hóa giao dịch, ứng dụng công nghệ trong giám sát và củng cố vững chắc niềm tin của người dân vào nền kinh tế.
Việc ngăn chặn tình trạng buôn lậu vàng đòi hỏi phải có những giải pháp căn cơ và đồng bộ hơn. Ảnh minh họa
Triệt phá đường dây buôn lậu vàng nghìn tỷ
Giữa tháng 5/2026, tại Hà Nội, lực lượng công an đã triệt phá một đường dây buôn lậu vàng với số lượng đặc biệt lớn. Theo cơ quan điều tra, các đối tượng đã tinh vi dát mỏng vàng rồi giấu trong các thiết bị điện tử nhập khẩu để vận chuyển trái phép từ Hong Kong (Trung Quốc) vào Việt Nam. Khi hàng được đưa về kho tại Bắc Ninh, nhóm đối tượng người Trung Quốc nhanh chóng bóc tách, sử dụng hóa chất làm sạch rồi nấu lại thành vàng nguyên liệu. Từ tháng 3/2026 đến nay, đường dây này đã vận chuyển và giao dịch trót lọt khoảng 300 kg vàng nguyên liệu, tương đương hơn 8.000 lượng vàng, với tổng trị giá ước tính khoảng 1.200 tỷ đồng.
Cũng trong tháng 5/2026, Công an TP. Hồ Chí Minh đã khởi tố vụ án để điều tra về hành vi buôn lậu vàng của một nhóm đối tượng khác. Tại cơ quan điều tra, các nghi phạm khai nhận đã mua vàng tại Campuchia rồi vận chuyển trái phép vào Việt Nam nhằm hưởng chênh lệch giá. Cơ quan Công an xác định, từ đầu năm 2026 đến khi bị bắt, đường dây này đã thực hiện khoảng 10 chuyến vận chuyển vàng lậu qua biên giới, mỗi chuyến có giá trị lên tới hàng chục tỷ đồng.
Các vụ việc bị phát hiện gần đây cho thấy hoạt động buôn lậu vàng không còn mang tính chất nhỏ lẻ, mà đã hình thành các đường dây xuyên biên giới với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Nếu trước đây, các đối tượng chủ yếu liên lạc trực tiếp thì hiện nay, nhiều ứng dụng nhắn tin mã hóa bảo mật đã được sử dụng làm công cụ giao dịch phổ biến. Đáng chú ý, một số đường dây sau khi tiêu thụ vàng tại Việt Nam đã chuyển tiền ngược ra nước ngoài thông qua đồng tiền số USDT nhằm tránh bị truy vết, gây khó khăn lớn cho công tác điều tra.
Theo các chuyên gia kinh tế, hoạt động buôn lậu vàng gia tăng phi mã là do chênh lệch quá lớn giữa giá vàng trong nước và thế giới. Khi giá vàng trong nước cao hơn nhiều so với giá quốc tế, hoạt động nhập lậu trở thành nguồn "siêu lợi nhuận". Chỉ cần vận chuyển trót lọt vài chục kg vàng, các đối tượng có thể thu lợi bất chính hàng tỷ đồng. Trong khi đó, vàng lại là mặt hàng có giá trị cao nhưng khối lượng nhỏ, rất dễ cất giấu, vận chuyển và tiêu thụ.
Ngoài ra, nhu cầu vàng nguyên liệu phục vụ chế tác trong nước vẫn ở mức rất lớn. Một số cơ sở kinh doanh vàng vì hám lợi đã tiếp tay tiêu thụ vàng lậu, tạo thành chuỗi khép kín từ nhập lậu, chế tác đến phân phối ra thị trường. Mỗi chuyên án được triệt phá cũng là lời cảnh báo mạnh mẽ rằng mọi hành vi trục lợi bất chính từ "dòng chảy" vàng lậu, dù được ngụy trang bằng thủ đoạn tinh vi đến đâu đều sẽ phải trả giá nghiêm minh trước pháp luật.
Tại Nghị định số 169/2026/NĐ-CP, Chính phủ quy định chi tiết xử phạt vi phạm hành chính về khai hải quan của người xuất, nhập cảnh đối với tiền tệ, vàng và tài sản có giá trị. Trong đó, Nghị định tăng mức xử phạt đối với hành vi không khai báo hoặc khai sai khi mang ngoại tệ, tiền mặt, vàng, đá quý qua cửa khẩu lên tới 50 triệu đồng.
Đồng bộ biện pháp
Tuy nhiên, để ngăn chặn triệt để tình trạng buôn lậu vàng, bên cạnh việc tăng cường tuần tra, bắt giữ, cần phải có những giải pháp căn cơ và đồng bộ hơn. Thực tế cho thấy, hoạt động buôn lậu vàng hiện nay không chỉ diễn ra qua các đường mòn lối mở biên giới, mà còn lợi dụng triệt để đường hàng không, dịch vụ chuyển phát nhanh và các giao dịch tiền tệ xuyên biên giới.
Đáng chú ý, vàng lậu sau khi đưa vào nội địa còn có thể dễ dàng được "hợp pháp hóa" thông qua các giao dịch tiền mặt hoặc mua bán không có hóa đơn, gây khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc và kiểm soát thị trường.
Vì vậy, theo các chuyên gia, công tác quản lý cần chuyển dịch dần từ phương thức thủ công sang ứng dụng công nghệ hiện đại như: Phân tích dữ liệu hành khách có nguy cơ cao, theo dõi các dòng tiền bất thường, kết nối dữ liệu liên thông giữa hải quan, công an với hệ thống ngân hàng; đồng thời bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử trong giao dịch mua bán vàng, tăng cường truy xuất nguồn gốc vàng nguyên liệu và kiểm soát nghiêm ngặt các giao dịch có giá trị lớn. Các hành vi tiếp tay, bao che hoặc hợp thức hóa vàng lậu trên thị trường nội địa cũng cần bị xử lý nghiêm minh để tăng tính răn đe.
Tuy vậy, các biện pháp kiểm soát hành chính sẽ khó phát huy hiệu quả lâu dài nếu nguyên nhân cốt lõi của tình trạng buôn lậu chưa được giải quyết triệt để. Theo các chuyên gia, chênh lệch lớn giữa giá vàng trong nước và thế giới chính là yếu tố tạo ra sức hấp dẫn cốt lõi về lợi nhuận cho hoạt động buôn lậu. Vì thế, một trong những giải pháp quan trọng hiện nay là điều hành thị trường vàng linh hoạt hơn, đồng thời giải quyết tận gốc bài toán nguồn cung vàng trong nước.
Liên quan đến vấn đề này, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đã nhiều lần kiến nghị Chính phủ sớm ban hành cơ chế minh bạch hơn đối với nguồn vàng nguyên liệu, bao gồm nhập khẩu chính ngạch và huy động vàng trong dân. Khi chủ động được nguồn cung, doanh nghiệp sẽ giảm áp lực chi phí, giá vàng trong nước có điều kiện thu hẹp khoảng cách với giá thế giới, qua đó tự triệt tiêu động cơ buôn lậu qua biên giới. Hiện đã có 11 doanh nghiệp và tổ chức tín dụng nộp hồ sơ xin cấp phép sản xuất vàng miếng và nhập khẩu vàng nguyên liệu, cho thấy nhu cầu mở rộng nguồn cung hợp pháp cho thị trường đang ngày càng rõ nét.
Ở góc độ dài hạn hơn, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn - chuyên gia kinh tế - cho rằng Việt Nam không chỉ cần mở lại kênh nhập khẩu chính ngạch mà còn nên tính tới việc xây dựng sàn giao dịch vàng. Theo ông, một sàn giao dịch vàng minh bạch với cơ chế vận hành rõ ràng sẽ giúp đáp ứng tốt nhu cầu đầu tư hợp pháp của người dân, thay vì để dòng tiền tiếp tục chảy vào thị trường tự phát đầy rủi ro.
Tại Việt Nam, tâm lý tích trữ vàng thường gia tăng rõ rệt mỗi khi giá cả và tỷ giá có biến động mạnh. Bởi vậy, về dài hạn, để giảm sức hút của vàng vật chất, cần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, củng cố niềm tin vào đồng Việt Nam và phát triển thêm các kênh đầu tư minh bạch, hấp dẫn khác. Khi người dân có nhiều lựa chọn an toàn để bảo toàn tài sản, nhu cầu nắm giữ vàng vật chất sẽ tự động giảm, qua đó giảm áp lực lên thị trường vàng.
Buôn lậu vàng là hệ quả tổng hòa của cả yếu tố thị trường và những hạn chế trong công tác quản lý. Vì vậy, giải pháp hiệu quả cần có sự kết hợp đồng bộ giữa điều hành thị trường hợp lý, tăng nguồn cung vàng hợp pháp, minh bạch hóa giao dịch, ứng dụng công nghệ trong quản lý và củng cố vững chắc niềm tin vào nền kinh tế. Chỉ khi lợi nhuận từ vàng lậu không còn hấp dẫn, hoạt động buôn lậu mới có thể được kiểm soát và ngăn chặn một cách hiệu quả./.
